Związek Walki Młodych (ZWM)

Związek Walki Młodych (ZWM), komunistyczna organizacja młodzieżowa działająca pod kierownictwem Polskiej Partii Robotniczej (PPR). Założona w 1943, działała w konspiracji, posiadała oddziały bojowe w ramach Gwardii Ludowej (GL) i Armii Ludowej (AL). Od 1944 była to organizacja masowa. W 1948 ZWM wszedł w skład Związku Młodzieży Polskiej (ZMP). W Częstochowie pierwsze koło ZWM powstało w listopadzie 1943; utworzyli je w mieszkaniu Bronisława Wrońskiego przy ul. Okrzei na Rakowie członkowie Komunistycznego Związku Młodzieży Polskiej (KZMP), kolejne koła powstawały w 1944 w dzielnicach Ostatni Grosz, Śródmieściu oraz przy węźle kolejowym. Członkowie ZWM uczestniczyli jednocześnie w działalności PPR i GL. Po 16 I 1945 ZWM rozpoczął legalną działalność – w II i III tr. utworzono Zarząd Miejski, koła fabryczne i zarządy dzielnicowe. Latem 1945 częstochowska ZWM przechodziła kryzys organizacyjny, część kół zaprzestało działalności. W dużym stopniu powodem była aktywność zbrojna organizacji niepodległościowych, działalność innych organizacji młodzieżowych, w tym → Organizacji Młodzieży → Towarzystwa Uniwersytetu Robotniczego (OM TUR), Związku Młodzieży Wiejskiej „Wici”, → Związku Harcerstwa Polskiego (ZHP). Część członków odeszła do służby w wojsku i → Milicji Obywatelskiej (MO). W 1945 członkowie ZWM skupieni byli w dzielnicach: Śródmieście, Ostatni Grosz, Raków, Stradom, Dąbie, Kucelin, Piaski. W listopadzie 1945 do organizacji należało 346 osób. Liczba członków ZWM w Częstochowie stale wzrastała i w lipcu 1948, kiedy organizacja weszła w skład ZMP, wynosiła ponad 1100 osób. W 1945–48 przewodniczącymi Zarządu Miejskiego ZWM w Częstochowie byli: Henryk Ochin, Franciszek Masklak, Jan Agneża, Władysław Sankowski, Jan Boberski, Justyna Szczęsna, Jerzy Kończyk. Do 1990 w Częstochowie aleja łącząca Śródmieście z Rakowem nosiła imię ZWM.

Henryk Ryter, Związek Waki Młodych na terenach województwa częstochowskiego, [w:] Ruch młodzieżowy w regionie częstochowskim w latach 1945–1976. Materiały z konferencji naukowych WOKI, KW PZPR i MINE i S, t. II, Częstochowa 1978, s. 111, 118.