Stawecki Edward Michał Zachariasz

Stawecki Edward Michał Zachariasz (1829–1866), nauczyciel, wydawca, urzędnik kolejowy, uczestnik powstania na Węgrzech i powstania styczniowego. Ur. 6 IX 1829 w Odechowie, powiat radomski, był synem Andrzeja, dzierżawcy majątku Odechów, i Teresy z Biernawskich, bratem Adama i Sylwestra, uczestników powstania 1863–64.

Stawecki ukończył Gimnazjum Wojewódzkie w Piotrkowie (Piotrków Trybunalski). W 1849 jako porucznik legionu polskiego brał udział w powstaniu na Węgrzech. Wzięty do niewoli przez Austriaków, został przekazany Rosjanom. Skazano go na trzy lata twierdzy. Karę odbył w Zamościu. Później pracował jako prywatny nauczyciel w majątku Radoszewskich w Opatówku koło Kalisza. W 1858 wydał w Warszawie (u Orgelbranda) Album kaliskie. Cykl rycin ułożonych i opisanych. W 1859–60 był właścicielem i wydawcą warszawskiego czasopisma „Kronika Wiadomości Krajowych i Zagranicznych”. W 1861 przeniósł się do Częstochowy, pracował w kancelarii inż. kolejowego → Antoniego Siecińskiego. W maju tr., za udział w manifestacji patriotycznej, został aresztowany (na polecenie prezydenta Częstochowy → Waleriana Grochowskiego). Na krótko uwięziony w Cytadeli Warszawskiej. W październiku 1861 uczestniczył w głośnej manifestacji w Horodle w rocznicę Unii Lubelskiej. W Częstochowie, wraz z lekarzem → Julianem Kalinką, należał do grona organizatorów tajnych kół wśród młodzieży z kręgów inteligenckich i rzemieślniczo-kupieckich, reprezentował ugrupowanie tzw. czerwonych. Po wybuchu powstania wstąpił do oddziału Apolinarego Kurowskiego, był tam jednym z najzdolniejszych oficerów. W nocy z 6 na 7 II 1863 dowodził (wraz z oficerem rosyjskim Nikiforowem) oddziałem piechoty powstańczej, w ataku na komorę celną w Sosnowicach (Sosnowcu). 17 II tr. walczył pod Miechowem jako dowódca kosynierów. Po przegranej bitwie przekroczył granicę austriacką. Wkrótce powrócił i przystąpił do oddziału Mariana Langiewicza. Po przegranej bitwie pod Grochowiskami (18 III 1863) i rozproszeniu oddziału przyłączył się do oddziału Dionizego Czachowskiego; dowodził kompanią kosynierów, w kwietniu tr. został awansowany do stopnia kapitana. Walczył w zwycięskich bitwach pod Grabowcem (16 IV) i Stefankowem (22 IV); dowodził dwoma kompaniami kosynierów, został awansowany do stopnia majora. Brał udział w walkach pod Borią, Jeziorkiem i Ostrowcem (4–5 V), Rzeczniowem (6 V), Białobrzegami (29 V). Po klęsce Czachowskiego przedostał się do Galicji. Jesienią 1863 ponownie powrócił do powstania, wziął udział w potyczce pod Krempą (6 XI). Po rozbiciu oddziału ponownie przekroczył granicę z Galicją i został zatrzymany przez Austriaków. Przekazany władzom rosyjskim, stanął przed sądem z zarzutem udziału w ataku na koszary rosyjskie w Noworadomsku (Radomsko). Skazany został na karę śmierci, jednak 29 V 1865 Audytoriat Polowy złagodził wyrok, skazując Staweckiego na pozbawienie praw stanu i 25 lat ciężkich robót na Syberii zachodniej. Ze względu na zaawansowana gruźlicę zezwolono, by karę odbywał w więzieniu w Radomiu. Tam zm. 4 IV 1866.

W małżeństwie (od 1854) z Zofią z Grygowiczów (1834–) miał córkę Józefę (1855–), zamężną z Władysławem Jastrzębowskim, powstańcem styczniowym, urzędnikiem Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej.

Polski słownik biograficzny, t. II, Kraków 1936 (Zbigniew Chodyła), s. 605–606; Szlachta wylegitymowana w Królestwie Polskim w latach 1836–1861, oprac. Elżbieta Sęczys, Warszawa 2000, s. 657; – Henryk Rola, Powstanie styczniowe na ziemi częstochowskiej, Katowice 1965, s. 19, 22, 27, 35; Ryszard Szwed, Powstanie styczniowe w Radomszczańskiem, Radomsko 1987, s. 18 (tu wymieniony jako oficer wojska rosyjskiego rozstrzelany za udział w ataku na Noworadomsk); – Jan Szubert, Pamiętnik częstochowianina – powstańca styczniowego, Częstochowa 2012.