Żydowskie Towarzystwo Krajoznawcze (ŻTK)

Żydowskie Towarzystwo Krajoznawcze (ŻTK), utworzone w Warszawie w 1926. Częstochowski oddział ŻTK powstał 14 VII 1929, jego organizatorem był → Herszlik Lejzerowicz. ŻTK posiadało siedzibę początkowo przy ul. Kilińskiego 3, później kolejno przy ul. Dąbrowskiego 1, → Alei 16, ul. Kościuszki 16. Podstawową formą aktywności były wycieczki; odbywały się na terenie Częstochowy, regionu i Polski. Organizowano np. cykl wycieczek pod nazwą „Poznaj swoje miasto”, zwiedzano okolice Częstochowy: Zieloną Górę, Olsztyn, Złoty Potok, Czarny Las, Gnaszyn, Mirów, organizowano kampingi (w Olsztynie i w Złotym Potoku), każda z wypraw poprzedzona była odczytem. W 1930 utworzono sekcje: etnograficzną, turystyczną, klubową oraz odczytową. Sekcja etnograficzna, którą zorganizowali Z. Mitzówna, dr → Mojżesz Mehring i inż. → Henryk Wilczyński, gromadziła materiały dotyczące kultury, zwyczajów życia codziennego Żydów Częstochowy i okolic, podczas wycieczek m.in. do Kłobucka, Brzeźnicy, Pajęczna, Działoszyna i Pilicy. W 1930 zorganizowano ciekawą wyprawę do Krakowa, Ojcowa i Wieliczki; na przewodnika pozyskano wówczas dr. Henryka Szpigla z Krakowa. Utrzymywano kontakty z Żydowskim Towarzystwem Historyczno-Etnograficznym im. Szymona An-Skiego w Wilnie. Od sierpnia 1930 zarząd ŻTK urządzał tzw. wieczory dyskusyjne, funkcjonowała biblioteka gromadząca literaturę naukową; znajdowały się w niej także wydawnictwa miejscowego ŻTK. W celu pozyskania funduszy na działalność organizowano bale i zabawy taneczne. Turystykę i krajoznawstwo łączono z aktywnością fizyczną; od 1930 odbywały się wycieczki rowerowe i narciarskie (m.in. do Zwardonia). ŻTK w lutym 1930 liczyło 258 osób, a w 1932 – 110. Jego aktywność trwała z różnym natężeniem do września 1939. Wieloletnim prezesem był H. Lejzerowicz, najaktywniejszymi członkami: → Zygmunt Zyskind Brandlewicz, → Jakub Rosenberg, → Leon Lejb Weinstok, → Józef Goldberg, Józef Bursztyn, M. Mehring, I. Horowitz, S. Grünbaum, H. Fajertag, Z. Mitzówna.

Juliusz Sętowski, Żydowskie Towarzystwo Krajoznawcze w Częstochowie w końcu lat 20. i początkach lat 30. XX wieku, [w:] 100 lat turystyki i krajoznawstwa w Częstochowie 1908–2008, pod red. M. Głowackiego, Częstochowa 2008, s. 58–61; – Archiwum Państwowe w Częstochowie, Magistrat Częstochowy 7702, s. 41.

Juliusz Sętowski