Willa generalska

Willa generalska, wzniesiona przy zbiegu ul. Kościuszki 56 (od roku 1932 Al. Wolności 30) i ul. Zielonej (od lat 30. XX w. była to ul. Ferdynanda Focha). Przynajmniej do 1914 posesja ta i sąsiednia (Wolności 28) należały do Jana Chmielewskiego. Budynek posiada modernistyczną bryłę, z ciekawymi półkolistymi oknami – dużym nad wejściem i trzema mniejszymi na pierwszym piętrze. Stolarka wewnątrz (boazerie, oprawa drzwi oraz same drzwi), a także drewniane schody zostały specjalnie zaprojektowane dla tego domu. Willę wybudowano przypuszczalnie w latach 20. XX w. Otoczona była ogrodem, w którym znajdowała się drewniana altana. Dom należał pierwotnie do bliżej nieznanego przemysłowca częstochowskiego. W początkach lat 30. był już własnością częstochowskiego oddziału Zakładu Ubezpieczeń od Wypadków, które miało siedzibę we Lwowie. Firma ta wkrótce wydzierżawiła budynek wojsku. Od 1933 zamieszkiwali tu wraz z rodzinami kolejni dowódcy → 7 Dywizji Piechoty; w 1933–35 pułkownik → Wacław Stachiewicz (wyjechał z Częstochowy po powołaniu go na szefa Sztabu Generalnego), a w 1935–39 generał → Janusz Gąsiorowski. W pierwszym dniu najazdu niemieckiego na Polskę 1 IX 1939 gen. J. Gąsiorowski, który był po operacji, został wyniesiony z willi na noszach; samochodem przewieziono go dowództwa dywizji. Od końca 1939 do stycznia 1945 w willi zamieszkiwali Niemcy. Od 1945 mieściło się tu przedszkole wojskowe. Od 1948 mieszkali w niej (z rodzinami) oficerowie Ludowego Wojska Polskiego. Pierwszym z nich był podpułkownik Józef Myczko, dowódca 6 Warszawskiego Pułku Zmechanizowanego, stacjonującego w Częstochowie. Od II połowy lat 60. mieszkańcami willi byli płk Stanisław Banasiak, szef Powiatowej Komendy Uzupełnień w Częstochowie i płk → Kazimierz Czarny. W kwietniu 1979 w budynku umieszczono nowo powstałe Biuro Wystaw Artystycznych. W 1981–91 funkcjonowały tu: Częstochowskie Towarzystwo Muzyczne, Społeczne Ognisko Baletowe oraz Wydział Kultury i Sztuki Urzędu Miasta. W willi na I i II piętrze odbywały się koncerty kameralne i przedstawienia baletowe. W 1997–2003 budynek był była siedzibą Częstochowskiej Grupy Kapitałowej, później obiekt od Skarbu Państwa przejęło miasto. Przekazano go w dzierżawę → Muzeum Częstochowskiemu; przez jakiś czas znajdowała się w nim m.in. siedziba dyrekcji Muzeum oraz księgowość. Budynek został gruntownie wyremontowany w 2010–11 (z udziałem funduszy europejskich). W 2011–17 pod szyldem Muzeum działało tutaj Centrum Promocji Młodych (w zaadaptowanych piwnicach i na parterze); organizowano wystawy (malarstwa, szkła, plakatów), promocje książek, warsztaty dla dzieci i starszych, prelekcje, spotkania z ciekawymi ludźmi, wyświetlano filmy. Dwa pokoje na I piętrze zajmował → Ośrodek Dokumentacji Dziejów Częstochowy. Tutaj swoje pomieszczenia miały także inne działy Muzeum: archeologia i przyroda. W willi ostatnie lata aktywności zawodowej spędził → Aleksander Jaśkiewicz, historyk sztuki i były dyrektor Muzeum. Na strychu znajdował się magazyn działu archeologii. Od 2017 w budynku funkcjonuje Centrum Usług Komunalnych. W 2017–19 budynek stopniowo przechodził kolejne remonty, m.in. wymieniono część okien i odnowiono go z zewnątrz.

Katalog zabytków sztuki, Miasto Częstochowa, pod red. Z. Rozanow i E. Smulikowskiej, Warszawa 1995: cz. 1, Stare i nowe miasto, Częstochówka i przedmieścia, opracowanie autorskie Z. Rozanow i E. Smulikowska, s. 100; Książka telefoniczna okręgu krakowskiego 1932/33, s. 17; 40 lat walki zbrojnej i pracy pokojowej 6 Warszawskiego Pułku Zmechanizowanego 2 Dywizji Piechoty im. Jana Henryka Dąbrowskiego 1 Armii Ludowego Wojska Polskiego. Częstochowa w czterdziestoleciu PRL. Materiały z konferencji popularno-naukowych WOKI, pod, red. W. Mielczarka, Częstochowa 1985, s. 71; Tadeusz Piersiak, Pułkownik i aktorka, „Gazeta Wyborcza Częstochowa” 2010 (4 I) s. 2; – informacje Macieja Batorka z Częstochowy.

Juliusz Sętowski