Wehr Józef

Wehr Józef (1869–1913), inżynier chemik, działacz niepodległościowy i oświatowy. Ur. 23 IX 1867 we wsi Wrzeszczewnica, powiat łaski, był synem Juliusza.

Ukończył gimnazjum w Łowiczu. W 1885–92 studiował na Wydziale Chemicznym Instytutu Politechnicznego w Rydze; podczas studiów należał do akademickich korporacji „Arkonia” i „Welecja”. Po otrzymaniu dyplomu inżyniera od 1893 pracował jako chemik w fabryce cementu Wysoka” w Łazach, a w 1894 jako praktykant w fabryce I. Zacherta w Zgierzu. W 1894–96 był majstrem w farbiarni wełny Otto Klajndinsta, także w Zgierzu. W 1896–1900 był współwłaścicielem firmy Rychłowski, Wehr i Spółka w Warszawie. Od marca 1900 pracował w → Hucie „Częstochowa” Bernarda Hantkego w Rakowie (1928–30 w granicach Częstochowy). W 1900–12 był zawiadowcą laboratorium chemicznego i wytrzymałościowego. W 1903 wstąpił do Polskiej Partii Socjalistycznej (PPS), od 1904 należał też do Koła Inteligencji PPS w Częstochowie. W 1905–06 jako technik bojowy Organizacji Spiskowo-Bojowej PPS, a później Organizacji Techniczno-Bojowej PPS, w kierowanym przez siebie laboratorium, wytwarzał pociski wybuchowe; jeden z wykonanych przez niego ładunków wybuchowych został użyty 28 IV 1906 podczas zamachu na policmajstra Częstochowy Aleksandra Piekura. Po rozłamie w PPS (listopad 1906) opowiedział się po stronie PPS-Frakcji Rewolucyjnej. Wehr był również działaczem oświatowym, brał udział w utworzeniu w Rakowie Uniwersytetu Ludowego oraz biblioteki dla robotników (od 1902 kierował nią), opiekował się też szkołą fabryczną. Po strajku szkolnym 1905 był współorganizatorem kompletów oświatowych dla uczniów usuniętych z gimnazjum rosyjskiego. W czerwcu 1906 wszedł w skład Komitetu Szkoły Polskiej, i do sierpnia tr. brał udział w pracach nad założeniem → I Polskiego Gimnazjum Filologicznego w Częstochowie. Od września 1906 należał do → Towarzystwa Szerzenia Wiedzy (TSzW). W końcu tr. był organizatorem oddziału TSzW w Rakowie. Wspomagał finansowo bibliotekę i czytelnię im. Elizy Orzeszkowej funkcjonującą przy TSzW. W 1909 podczas → Wystawy Przemysłu i Rolnictwa w Częstochowie zasiadał w komisji sędziowskiej działu chemicznego. Był autorem publikacji O organizacji nowoczesnego laboratorium („Przegląd Górniczo-Historyczny” 1911, nr 7), w której uwzględnił wyniki pracy kierowanego przez siebie laboratorium hutniczego. W 1912 obawiając się aresztowania (grożącego mu wskutek zeznań złożonych policji przez członka PPS → Antoniego Sukiennika), wyjechał do Warszawy. W 1913 popełnił tam samobójstwo. Pośmiertnie odznaczony Krzyżem Niepodległości z Mieczami (1931).

Jego żoną była Maria z Kokelów (14 II 1880–), nauczycielka, współzałożycielka biblioteki dla robotników i Uniwersytetu Ludowego w Rakowie, działaczka TSzW i Towarzystwa Abolicjonistycznego w Częstochowie. Odznaczona Medalem Niepodległości (1931).

Album academicum Ryskiego Instytutu Politechnicznego 1862–1912, Ryga 1912, s. 248; Edward Wawrykiewicz, Spis techników w guberniach Królestwa Polskiego, Warszawa 1899, s. 116–117; – Juliusz Sętowski, Czyn zbrojny organizacji bojowych Polskiej Partii Socjalistycznej w Częstochowie 1904–1910, Częstochowa 2003, s. 61, 71, 223 (tu biogram), 244; – Stanisław Nowak, Z moich wspomnień cz. II, Częstochowa 1902–1914, Częstochowa 1933, s. 72, 102; – „Dziennik Częstochowski” 1906, nr 161, s. 2, 1907, nr 3, s. 2; „Gazeta Częstochowska” 1909, nr 31, s. 3; „Goniec Częstochowski” 1907, nr 120, s. 3, nr 172, s. 2 (dot. Marii Wehr); Niepodległość 1936, t. XIV, s. 370, 1972, t. VIII, s. 136; – Wojskowe Biuro Historyczne, Akta Krzyża Niepodległości z Mieczami, t. 10, Akta Medalu Niepodległości, t. 24 (dot. żony); – materiały w zbiorach Ośrodka Dokumentacji Dziejów Częstochowy Muzeum Częstochowskiego.

Juliusz Sętowski