Watała Feliks

Watała Feliks (1892–1941), żołnierz Legionów Polskich i konspiracji niepodległościowej I i II wojny światowej. Ur. 24 V 1892 w Częstochowie, był synem Józefa i Cecylii z Herczyków, bratem → Henryka i Władysława, żołnierza Legionów Polskich i wojny z Rosją bolszewicką, członkiem Związku Legionistów Polskich.

Ukończył 4 klasy rosyjskiego → Gimnazjum Męskiego w Częstochowie. Od ok. 1906 pracował w fabryce włókienniczej Mottego w Częstochowie, a później jako majster tkacki w fabryce Warta. Od 1912 należał do → Narodowego Związku Robotniczego. Służył w Legionach Polskich; początkowo od 2 X 1914 w IV batalionie 1 pułku piechoty, następnie w I batalionie 5 pułku piechoty. W czasie kryzysu przysięgowego był internowany, a 16 XII 1917 podczas przewożenia do Łomży zbiegł z transportu i powrócił do Częstochowy. W styczniu 1918 wstąpił do → Polskiej Organizacji Wojskowej. W listopadzie 1918 brał udział w rozbrajaniu żołnierzy niemieckich. Później jako podoficer służył w 27 pp w Częstochowie. Walczył w wojnie z Rosją bolszewicką; podczas odwrotu spod Kijowa został ranny w nogę. Zdemobilizowany w 1921 w stopniu starszego sierżanta sztabowego. Pracował jako sekretarz Związku Budowlanego Zjednoczenia Zawodowego w Zagłębiu Dąbrowskim, później w Radomiu i Częstochowie. Od 1924 był urzędnikiem w Powiatowej Kasie Chorych, następnie w Wydziale Opieki Społecznej Magistratu Częstochowy. W II połowie lat 30. pracował w Wydziale Zdrowia Zarządu m. Częstochowy. W końcu lat 30. utrzymywał się z kupiectwa. Angażował się w działalność organizacji kombatanckich. W 1928–31 pełnił funkcję wiceprezesa oddziału częstochowskiego → Związku Podoficerów Rezerwy RP. Od 1931 wchodził w skład zarządu oddziału częstochowskiego → Federacji Polskich Związków Obrońców Ojczyzny. Był też członkiem komisji rewizyjnej, a później zarządu oddziału częstochowskiego i oddziału powiatowego → Związku Legionistów Polskich. W 1930 wraz z → Józefem Chwalewskim i innymi osobami był organizatorem Polskiego Towarzystwa Kultury i Oświaty Robotniczej → „Pochodnia”; zasiadał w zarządzie „Pochodni”. Działał w Komitecie Niesienia Pomocy Bezrobotnym (1932–33). Od 1928 należał do → Bezpartyjnego Bloku Współpracy z Rządem. W II połowie lat 30. mieszkał przy ulicy Narutowicza 54 (obecnie ul. Krakowska). W 1939 walczył w wojnie z Niemcami. Od końca tr. należał do konspiracyjnego → Polskiego Związku Wolności (PZW); w komendzie okręgu częstochowskiego PZW był szefem kolportażu. Aresztowany 11 II 1941 z obciążającymi go materiałami, był przetrzymywany w więzieniu na Zawodziu w Częstochowie; mimo brutalnych przesłuchań w siedzibie gestapo (przy ul. Kilińskiego 10) nikogo nie wydał. Zginął 30 VIII 1941 w niemieckim obozie koncentracyjnym Auschwitz. Odznaczony Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari, Krzyżem Niepodległości (1931), Krzyżem Walecznych.

W małżeństwie z Sabiną z Januszów (–1978) miał córkę Alicję (1928–2002) oraz synów: Janusza (1926–1956) i Mirosława (1930–).

Lech Mastalski, Legioniści polscy Józefa Piłsudskiego z Częstochowy i Wielunia 1914–1918, Częstochowa 2022, s. 383–384; Juliusz Sętowski, Cmentarz Kule w Częstochowie. Przewodnik biograficzny, Częstochowa 2005, s. 330 (tu informacje w biogramie Edwarda Watały); – Księgi zgonów z Auschwitz. Fragmenty, t. III, Monachium, New Providence. Londyn, Paryż 1995, s. 1305; – Zbigniew Grządzielski, Był taki czas… Okupacyjne epizody Częstochowy i powiatu częstochowskiego w latach 1939–1945, Częstochowa 2000, s. 37, 41, 55; Rajmund Piersiak, Trzydzieści pięć lat „Pochodni”, Ziemia Częstochowska, t. V, 1965, s. 215, 216, 220; Jan Walczak, Stowarzyszenia społeczne w Częstochowie w okresie Drugiej Rzeczypospolitej (1918–1939), [w:] Życie codzienne w Częstochowie w XIX i XX wieku, red. R. Szwed i W. Palus, Częstochowa 1999, s. 96, 114, 116; – „Express Częstochowski” 1928, nr 263, s. 2; „Goniec Częstochowski” 1931, nr 49, s. 34; „Ilustrowany Express Częstochowski” 1932, nr 37, s. 3; „Ostatnie Wiadomości Częstochowskie” 1934, nr 37, s. 6; – Archiwum Państwowe w Częstochowie, Magistrat Częstochowy 5503.

Juliusz Sętowski