Warta. Żydowski Klub Sportowy „Warta”

Warta. Żydowski Klub Sportowy „Warta”, stowarzyszenie sportowe, swoją działalność rozpoczęło w 1921. 6 VI 1923 zostało zarejestrowane przez władze województwa kieleckiego pod nazwą Częstochowski Klub Sportowy „Warta”. W grudniu 1932 zarząd klubu przerejestrował stowarzyszenie nadając mu nazwę Żydowski Klub Sportowy „Warta”. Klub, który w 1923 liczył 200 osób, prowadził szereg sekcji sportowych: piłki nożnej (zespół występował w B-klasie), lekkoatletyczną (mężczyzn i kobiet), kolarską (prowadzoną przez → Stanisława Pinkusa), gimnastyczną (która korzystała z sali → Związku Polskiej Młodzieży Ewangelickiej przy Domu Frankego – → Aleja 14), tenisa ziemnego i tenisa stołowego oraz bokserską. Od czerwca 1925 klub posiadał własne boisko sportowe przy ul. Koszarowej (obecnie Jaskrowska); odbywały się tam zawody w piłce nożnej, lekkoatletyce (m.in. mistrzostwa wewnątrzklubowe mężczyzn w kategorii seniorów i juniorów oraz kobiet). Przy ŻKS „Warta” działało koło towarzyskie (jego założycielami byli: → Mieczysław Konarski, → Bernard Kurland, → Józef Markusfeld, Gizela Helman, Teresa Rajcom); osoby, które należały do klubu mogły spotykać się w każdą środę, prowadzone były tam rozmowy towarzyskie, grano w szachy, warcaby, domino, organizowano też odczyty, pogadanki, wieczory taneczne i koncerty orkiestr (m.in. występowała orkiestra → 27 pułku piechoty). W 1926–32 klub wynajmował pomieszczenia (na I piętrze) przy → Alei 26; znajdowała się tam sala koncertowa na 400 osób i sześć pokoi. W 1932 Warta pozyskała na działalność kulturalną salę po dawnym → Teatrze Rozmaitości przy ul. Katedralnej 8 (obecnie 13). Siedziba klubu mieściła się przy ul. Kościuszki 16. Członkami zarządu klubu byli: → Czesław Rajcom (1921–33 prezes klubu), Józef Markusfeld (wiceprezes), Karol Markusfeld (wiceprezes), → Julian Geisler (wiceprezes), → Leon Goldman (wiceprezes), → Zygmunt Markowicz (wiceprezes), → Roman Markowicz, → Marian Hassenfeld (skarbnik), → Szymon Chajutin. W 1933 doszło do połączenia trzech klubów żydowskich: ŻKS „Warta”, KS „Ascola” i → Żydowskiego Towarzystwa Gimnastyczno-Sportowego; utworzono wówczas → Żydowskie Stowarzyszenie Gimnastyczno-Sportowe (ŻSGS) „Makkabi”. Część czołowych działaczy „Warty” podjęła aktywność w ŻSGS „Makkabi”.

Żydzi częstochowscy. Słownik biograficzny, pod red. J. Sętowskiego, Częstochowa 2020, s. 84 (Szymon Chajutin), s. 148 (Julian Geisler), s. 171 (Lech Goldman), s. 202 (Marian Hassenfeld), s. 316 (Roman Markowicz), s. 317 (Zygmunt Markowicz), s. 360 (Stanisław Pinkus), s. 373 (Czesław Rajcom); – Juliusz Sętowski, Z dziejów Żydowskiego Towarzystwa Gimnastyczno-Sportowego w Częstochowie (1915–1933), [w:] Tożsamość a stereotypy. Żydzi i Polacy, red. J. Mizgalski i M. Soja, Częstochowa 2014, s. 262; – „Express Częstochowski” 1927, nr 253, s. 3, nr 260, s. 2, nr 262, s. 3, 1929, nr 14, s. 3, nr 56, s. 2, nr 86, s. 2, nr 93, s. 2, nr 98, s. 2; „Nowy Express Częstochowski” 1926, nr 238, s. 2, nr 242, s. 3, nr 250, s. 3, nr 282, s. 3, nr 286, s. 2, 1927, nr 286, s. 2; „Ostatnie Wiadomości Częstochowskie” 1932, nr 262, s. 2, nr 298, s. 6, nr 360, s. 6; – Jan Nowak, „Ruch sportowy w Częstochowie (1887–1939)”, Wrocław 1987, s. 208–211 (maszynopis pracy doktorskiej w zbiorach Biblioteki Publicznej w Częstochowie).

Juliusz Sętowski