Towarzystwo Opieki Szkolnej (TOS)

Towarzystwo Opieki Szkolnej (TOS), utworzone w Częstochowie w 1909, w założeniu miało obejmować swoją działalnością gubernię piotrkowską (w 1909 funkcjonowały oddziały w Łodzi, Zgierzu i Częstochowie). Jego założycielami byli: → Władysław Małkowski, ks. → Marian Fulman, → Adam Świętochowski, Stanisław Szymański, → Leon Wasilewski. Oddział częstochowski TOS zakładał i prowadził ochronki (przedszkola), szkoły elementarne, → Gimnazjum Męskie TOS. W 1916 oddział częstochowski zarządzał 12 szkołami elementarnymi w Częstochowie i trzema w powiecie częstochowskim, uruchomił także 14 szkółek popołudniowych (do wszystkich szkół uczęszczało ok. 2 tys. dzieci), wspierał finansowo szkołę Kolei Herbsko-Kieleckiej. W 1914–17 TOS prowadziło szereg kursów dokształcających: m.in. kursy dla analfabetów (dorosłych) – w budynku → Towarzystwa Dobroczynności dla Chrześcijan przy ul. Staszica 3 (obecnie → Staszica 5), przy ul. Barbary i na → Ostatnim Groszu, → kursy samokształcenia, kursy pedagogiczne, kursy dla nauczycielek. TOS otrzymywało na swoją działalność dotacje z Magistratu miasta Częstochowy, dysponowało pieniędzmi ze składek członkowskich (w 1916 miało ok. 300 członków), darowizn i ofiar, wpływów z odczytów, koncertów, przedstawień teatralnych (w 1916 dysponowało budżetem w wysokości 60 tys. rubli). Prezesami oddziału częstochowskiego TOS byli: W. Małkowski, ks. → Józef Magott, → Konstanty Rejman, → Marian Jurakowski, czołowymi działaczami i działaczkami byli: → Wacław Płodowski, → Ludwik Mężnicki, → Mieczysława Biegańska, → Jan Prüffer, → Feliks Prüffer, → Jan Wróblewski, ks. → Stanisław Masłowski, Dominik Klepacki, → Józef Grygosiński, → Maksymilian Paciorkowski, Alfonsyna Kokowska, → Antoni Januszewski.

Jan Prüffer, Szkolnictwo w Częstochowie w okresie wojny (rok szkolny 1914/15–1915/16), Częstochowa 1916, s. 41, 42, 43; – „Gazeta Częstochowska” 1909, nr 98, s. 3; „Goniec Częstochowski” 1912, nr 328, s. 8, 1913, nr 342, s. 2, 3, 1914, nr 334, s. 1, 2, nr 357, s. 2, 1915, nr 15, s. 2, 1916, nr 9, s. 2, nr 200, s. 6, nr 210, s. 3, 1917, nr 283, s. 3; – Ustawa Towarzystwa Opieki Szkolnej guberni piotrkowskiej, Częstochowa 1909.