Tarnowski Adam

Tarnowski Adam (1892–1956), żołnierz Legionów Polskich, minister spraw zagranicznych, dyplomata. Ur. 2 III 1892 w Antoninie (parafia Jakubów) w powiecie mińskim na Mazowszu. Był synem Ludwika Antoniego (ok. 1865–1918), właściciela majątku Jabłonna w powiecie łęczyckim, administratora Towarzystwa Akcyjnego Częstochowskich Zakładów Jutowych i Konopnych „Stradom”, oraz Heleny z Rudnickich. Miał siostrę Helenę (1894–1980), która w 1917 została żoną Emila Teclaffa, dyrektora Zakładów Włókienniczych „Stradom”. Tarnowski w 1905–10 mieszkał z ojcem w Częstochowie, uczęszczał do rządowego → Gimnazjum Męskiego, z którego w lutym 1905 został usunięty za udział w strajku szkolnym (był wówczas uczniem klasy trzeciej). W 1906–10 uczył się w prywatnym → I Polskim Gimnazjum; od 1908 należał do → Związku Młodzieży Postępowo-Niepodległościowej. Po uzyskaniu matury (w czerwcu 1910) wyjechał do Francji. W 1913 uzyskał licencjat z filozofii na Uniwersytecie Paryskim, w 1913–14 był słuchaczem paryskiej Szkoły Nauk Politycznych i Ekonomicznych. Latem 1914 przyjechał na wakacje do Częstochowy, gdzie zastał go wybuch wojny; we wrześniu 1914 zaciągnął się do Legionów Polskich, do oddziału kawalerii Władysława Beliny-Prażmowskiego, stacjonującego wówczas w koszarach na Zaciszu. W 1 pułku ułanów służył do października 1915. W 1916 podjął studia na Wydziale Prawa Uniwersytetu Warszawskiego. W roku szkolnym 1917/18 był nauczycielem języka łacińskiego w prywatnym Gimnazjum i Liceum Żeńskim Eugenii Czyżewiczowej w Warszawie, jednocześnie kontynuował studia prawnicze (ukończył je w 1921). W 1919 podjął służbę w Ministerstwie Spraw Zagranicznych (MSZ) Rzeczypospolitej Polskiej. W 1920 uczestniczył w konferencji państw bałtyckich, w 1922 był sekretarzem ministra Gabriela Narutowicza, w 1923 sekretarzem poselstwa w Paryżu, a w 1924 sekretarzem legacyjnym poselstwa w Moskwie. W 1927–30 był naczelnikiem Wydziału Organizacji Międzynarodowych w Departamencie Polityczno-Ekonomicznym MSZ. W 1930 objął funkcję posła nadzwyczajnego i ministra pełnomocnego RP w Sofii. Poselstwo odegrało w 1939–41 ważną rolę w przerzucaniu polskich uchodźców i żołnierzy poprzez Turcję na Zachód. Zasługą Tarnowskiego było przekazanie do Londynu wywiezionych z kraju z Muzeum Belwederskiego pamiątek po Józefie Piłsudskim (m.in. munduru, buławy, części Archiwum Kapituły Orderu Virtuti Militari oraz rękopisów). Po zerwaniu w 1941 stosunków dyplomatycznych z Bułgarią przedostał się na Zachód; od tr. był sekretarzem generalnym MSZ i posłem przy rządzie czechosłowackim w Londynie. W 1944–45 był ministrem spraw zagranicznych w rządzie premiera Tomasza Arciszewskiego (do 1945) oraz (od 1947) w rządzie Tadeusza Bora-Komorowskiego. Pozostał na emigracji w Wielkiej Brytanii. Zm. 9 V 1956 w Dartford, pochowany został na Crystal Palace District Cemetery w Londynie. Tarnowski należał do Wielkiej Loży Narodowej Polski „Kopernik”. Odznaczony był Orderem Odrodzenia Polski 4 klasy, Medalem Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości, francuską Legią Honorową 3 klasy oraz odznaczeniami Rumunii, Bułgarii i Czechosłowacji. Utrzymywał kontakty z Częstochową; w 1930 zgłosił akces do komitetu organizacyjnego zjazdu koleżeńskiego wychowanków gimnazjów w Częstochowie, którzy brali udział w strajku 1905 i bojkocie szkół rosyjskich, a 2 VIII 1936 jako minister wziął w Częstochowie udział w akademii żałobnej (zorganizowanej w sali częstochowskiego kina „Luna” przez Zarząd Obwodu Ligi Morskiej i Kolonialnej oraz Polski Związek Obrońców Ojczyzny) poświęconej pamięci tragicznie zmarłego 16 VII 1936 gen. Gustawa Orlicz-Dreszera. W wygłoszonej mowie przypomniał częstochowski okres działalności niepodległościowej. Tarnowski znał dobrze braci Gustawa i Juliana Dreszerów z czasów szkolnych; Julian Dreszer, adwokat, obecny na akademii, był jego kolegą z klasy gimnazjalnej.

W małżeństwie z Jadwigą z Dunatów (zm. 1978 w Londynie) miał córkę Zofię (Kasprzycką) oraz syna Andrzeja, który mieszkał w USA.

Czy wiesz kto to jest?, pod red. S. Łozy, Warszawa 1938, s. 746; Juliusz Sętowski, Cmentarz Kule w Częstochowie. Przewodnik biograficzny, Częstochowa 2005, s. 31–311 (dotyczy Heleny Teclaff); Nekrologi „Gońca Częstochowskiego” 1906–1925, opr. Juliusz Sętowski, Agata Nalichowska, Częstochowa 2011, s. 92 (dotyczy Ludwika Antoniego); Słownik Biograficzny Polskiej Służby Zagranicznej 1918–1945, opr. Krzysztof Smolana, t. III, Warszawa 2010; Karolina Grodziska, Polskie groby na cmentarzach Londynu, Kraków 1995, s. 432; Ludwik Has, Wolnomularze polscy w kraju i na świecie 1821–1999. Słownik biograficzny, Warszawa 1999, s. 499; Łukasz Chimiak, Adam Tarnowski, nasz poseł w Sofii. Przyczynek do dziejów współpracy polsko-bułgarskiej, „Pamięć i Sprawiedliwość” 2014, nr 13/2 (24), s. 228–251; Iwona Psykała, Wychowankowie częstochowskiego Gimnazjum Rządowego w ruchu niepodległościowym, „Ziemia Częstochowska”, t. XVII, s. 209; Juliusz Sętowski, Legiony Polskie a ruch niepodległościowy w Częstochowie w latach I wojny światowej, [w:] Częstochowskie drogi ku Niepodległości, red. R. Szwed, W. Palus, Częstochowa 1998, s. 31; – „Dziennik Częstochowski” 1906; „Goniec Częstochowski” 1930, nr 108, s. 4, 1936, nr 179, s. 4; informacje syna Andrzeja.

Andrzej Kuśnierczyk