Szmidla Ferdynand

Szmidla Ferdynand (1885–1961), pseud. Biały. Działacz niepodległościowy i socjalistyczny, urzędnik bankowy, członek Rady Miejskiej w Częstochowie, społecznik. Ur. 18 I 1885 w Kamienicy Polskiej w powiecie częstochowskim, był synem Franciszka, tkacza w fabryce Hielle i Dietrich, oraz Franciszki z Hejzralów. Jego bratem był Jan (1890–1937), zesłaniec, ochotnik w wojnie polsko-bolszewickiej 1919–20.

Ukończył pięcioklasową szkołę przyfabryczną i w 1899 rozpoczął pracę, początkowo jako robotnik, później majster w fabryce juty „Hielle i Dietrich” (od 1900 fabryka Towarzystwa Akcyjnego „La Czenstochovienne” w → Błesznie (obecnie dzielnica Częstochowy). W 1904 wstąpił do Polskiej Partii Socjalistycznej (PPS); kolportował nielegalną literaturę na terenie fabryki, uczestniczył też w manifestacjach organizowanych przez PPS: antymobilizacyjnej 1 XI 1904 w Alejach i 8 I 1905 na Nowym Rynku (→ Pl. Daszyńskiego). Aresztowany 10 I tr., był więziony w Częstochowie, a później w Piotrkowie; oskarżono go m.in. o udział w zabójstwie żandarma Radkego. Po rozprawie sądowej, w czerwcu 1905 został zwolniony z braku dowodów winy. Kontynuował działalność polityczną: współtworzył komitet fabryczny PPS, współorganizował strajki polityczne i ekonomiczne. Jesienią 1906 wraz z członkami Organizacji Bojowej PPS uczestniczył w zbrojnej ochronie pogrzebu członka PPS Władysława Zająca. Podczas rozłamu w partii (w listopadzie 1906) opowiedział się po stronie PPS-Frakcji Rewolucyjnej (FR). W marcu 1909, gdy został zamordowany dyrektor fabryki „La Czenstochovienne” Karol Szmalbruch, Szmidla zagrożony aresztowaniem wyjechał do Chrzanowa. W tr. powrócił do Królestwa Polskiego; natychmiast został aresztowany i oskarżony o zabójstwo Szmalbrucha. Po kilkumiesięcznym śledztwie, 5 XII 1909 zwolniono go. Kolejny raz został aresztowany w grudniu 1910 za przechowywanie nielegalnej bibuły, lecz po złożeniu kaucji 20 IV 1911 opuścił więzienie. Od 1907 był członkiem komisji rewizyjnej → Towarzystwa Szerzenia Wiedzy, a od 1908 należał do zarządu → Towarzystwa Teatralno-Muzycznego przy fabryce „La Czenstochovienne”. W 1914–18 nadal działał w PPS-FR. W 1917 ukończył Kursy Handlowe Stowarzyszenia Wzajemnej Pomocy Pracowników Handlowych i Przemysłowych m. Częstochowy. W 1920 podczas wojny z Rosją bolszewicką zachęcał do wstępowania do Armii Ochotniczej, następnie sam jako ochotnik wraz z 13 pułkiem artylerii ciężkiej brał udział w wojnie. Od 1921 pracował jako urzędnik w → Banku Handlowym (BH) w Częstochowie. W 1935–39 był przewodniczącym koła częstochowskiego Zrzeszenia Pracowników BH w Warszawie. W 1937 został prezesem koleżeńskiej kasy pożyczkowej. Był też współorganizatorem, później członkiem zarządu oddziału częstochowskiego Związku Zawodowego Pracowników Bankowych i Kas Oszczędnościowych RP w Warszawie. Działał w komitetach rodzicielskich: Gimnazjum im. H. Sienkiewicza i Gimnazjum Żeńskiego Stowarzyszenia „Nauka i Praca” w Częstochowie. W 1927 współorganizował w Częstochowie → Stowarzyszenie byłych Więźniów Politycznych, później przez szereg lat był jego prezesem. Od 1932 przewodził Radzie Nadzorczej Spółdzielni Spożywców → „Jedność”. Opublikował artykuł wspomnieniowy Z moich wspomnień („Kronika Ruchu Rewolucyjnego w Polsce” 1935, nr 4). W 1934 z ramienia PPS został wybrany do Rady Miejskiej (RM) w Częstochowie; w RM był m.in. członkiem komisji budżetowej. Od 1940 pracował w Zakładzie Kąpielowo-Dezynfekcyjnym, który podlegał Zarządowi Miasta. W czasie okupacji był dwukrotnie aresztowany: po raz pierwszy 30 III 1940, po drugim aresztowaniu, w grudniu 1943 więzienie opuścił w marcu 1944. W marcu 1945 przystąpił do reaktywowanej PPS; w 1945–48 był członkiem Komitetu Miejskiego PPS. Od 1945 należał do Miejskiej Rady Narodowej (MRN); był wiceprzewodniczącym MRN. W 1948 po zjeździe zjednoczeniowym został członkiem PZPR. Był współorganizatorem, a później prezesem Związku Weteranów Walk Rewolucyjnych 1905–18; brał udział w pracach komisji historyczno-dokumentacyjnej tegoż stowarzyszenia. Od 1945 pracował w Zakładach Przemysłu Metalowego „Elektrodyn”, później od 1950 w Biurze Sprzedaży Artykułów i Tkanin Technicznych Rzemieślniczej Spółdzielni Pracy, a od 1952 w Przedsiębiorstwie Budowy Kopalń Rud Żelaza. Zm. 8 II 1961 w Częstochowie, został pochowany na cmentarzu Kule (kwatera 62, rząd 11, grób 13). Odznaczony Krzyżem Niepodległości (1937) i Krzyżem Komandorskim OOP (1957).

W małżeństwie z Józefą Wiązaniec (ok. 1890–1957) miał troje dzieci: Marię (1909–1989), zamężną za Kazimierzem Kaszewskim, Halinę (ok. 1915–1982), zamężną za Zbigniewem Manowskim, członkiem ZWZ-AK, Józefa Andrzeja (1922–2004), absolwenta Szkoły Głównej Handlowej, który pracował jako ekonomista w Warszawie i Częstochowie, później był długoletnim pracownikiem Hotelu Orbis „Patria”. Należał do założycieli Akademickiego Związku Sportowego w Częstochowie.

Juliusz Sętowski, Cmentarz Kule w Częstochowie. Przewodnik biograficzny, Częstochowa 2005, s. 296–297.

Juliusz Sętowski