Szkoła Kazimiery Garbalskiej

Szkoła Kazimiery Garbalskiej, → Kazimiera Garbalska kontynuując tradycje → szkoły (pensji) Emilii z Czaczkowskich Szenke, prowadziła 6-klasową pensję żeńską w 1893–1908 przy ul. Teatralnej. Uczęszczały do niej uczennice z rodzin katolickich, prawosławnych (do 1905), żydowskich i ewangelickich; przeważały uczennice z rodzin szlacheckich, urzędniczych i kupieckich; w 1896 zapisano 134 uczennice, w 1897 – 173, w 1899 – 235, w 1904 – 201, w 1905 – 131. Szkoła utrzymywana była z czesnego, miała klasę przygotowawczą (większość uczennic kończyła naukę po klasie IV), posiadała bursę dla 20 dziewcząt, którą opiekowały się cztery wychowawczynie. Personel nauczycielski zatrudniany był każdego roku za zgodą rosyjskich władz; w ciągu 15 lat przez szkołę przewinęło się 40 nauczycieli (w tym siedem osób z wykształceniem uniwersyteckim), uczyli tu m.in. → Bronisław Grabowski, Leokadia Komornicka (przyroda), → Klara Dornheim, Włodzimierz Włodarski (matematyka), Antonina Szudejko (język francuski), Maria Ginter (muzyka), Antoni Szudejko, ks. Adam Marczewski, ks. → Józef Magott, ksiądz prawosławny Aleksander Uspienski, → Markus Leder. W okresie rewolucji 1905–07 w szkole działała wśród uczennic starszych klas tajna → Szkolna Organizacja Młodzieży Narodowej (OMN). Po śmierci K. Garbalskiej (w 1908) szkołę przejęła → Wacława Chrzanowska (→ Gimnazjum Żeńskie Wacławy Chrzanowskiej).

Kazimierz Rędziński, Początki średniego szkolnictwa żeńskiego w Częstochowie (1873–1914), [w:] „Prace Naukowe AJD w Częstochowie. Pedagogika”, 2012, t. XXI, s. 447–451; Agnieszka Kaczyńska, Szkoły średnie w Częstochowie na przełomie XIX i XX w., [w:] Rodzina, szkoła, kultura – społeczeństwo otwarte, „Prace Naukowe AJD w Częstochowie. Pedagogika”, 2005, t. XIV, s. 177–180.