Szaniawski (Junosza-Szaniawski) Paweł Miłosz

Szaniawski (Junosza-Szaniawski) Paweł Miłosz (1883–1950), lekarz, ordynator oddziału szpitalnego, działacz społeczny. Ur. 25 I 1883 w Białopolu k. Hrubieszowa, był synem Wiktora, prawnika, administratora majątku ziemskiego Kumów (w Lubelskiem), oraz Stanisławy ze Stalkowskich (1861–1922). Jego dziadek Wojciech Szaniawski był właścicielem majątków: Głosków i Sobiekursk k. Warszawy.

Uczęszczał początkowo do gimnazjum w Nowym Sączu, a później w Żytomierzu. Tam w 1903 otrzymał maturę i rozpoczął studia na Wydziale Lekarskim Uniwersytetu Warszawskiego. Naukę (po zaliczeniu dwóch semestrów) przerwał w 1905 w okresie tzw. strajku szkolnego. W 1905–08 kontynuował studia medyczne w Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie, a ukończył z wyróżnieniem (1909) w uniwersytecie w Moskwie. Do połowy 1911 pracował w szpitalach warszawskich i w Klinice Chorób Dziecięcych w Krakowie. W tr. osiedlił się w Częstochowie. Pracował jako bezpłatny hospitant w → Szpitalu Najświętszej Maryi Panny, także jako lekarz fabryczny, a od marca 1912 jako lekarz kolejowy. W maju 1913 został lekarzem miejscowej poczty, pracował też społecznie jako lekarz Wydziału Kolonii Letnich → Towarzystwa Dobroczynności dla Chrześcijan oraz Towarzystwa Gimnastycznego (TG) → „Sokół”. Sprawował też opiekę lekarską nad kobietami należącymi do Stowarzyszenia Służących im. św. Zyty oraz dziećmi z ochronki prowadzonej przez ks. → Bolesława Wróblewskiego. Od 1911 był członkiem → Towarzystwa Lekarskiego Częstochowskiego (TLCz). W 1914 został prezesem Towarzystwa Abstynentów w Częstochowie, a od maja tr. zasiadał w zarządzie TG „Sokół”. W pierwszych dniach sierpnia 1914 został ewakuowany wraz z ustępującym z miasta wojskiem rosyjskim. Przez pewien czas służył w armii rosyjskiej, a później przebywał w różnych miejscowościach na terenie Rosji, m.in. od lutego 1918 w Kijowie. W lipcu tr. powrócił do Częstochowy. W uzgodnieniu z władzami Magistratu zorganizował przychodnię lekarską miejską (dla niezamożnych chorych), którą prowadził do połowy 1919. Później był p.o. ordynatora szpitala miejskiego. Po odbyciu służby wojskowej powrócił do Częstochowy, gdzie w połowie 1921 był organizatorem, oddziału dziecięcego w → Szpitalu Miejskim (Zapasowym) dla Chorych Wewnętrznie. Po utworzeniu → Szpitala Powszechnego Miejskiego w 1936–50 kierował jego oddziałem wewnętrznym. W 1912–48 był lekarzem w → przychodni kolejowej. Od 1922 pracował też jako lekarz → Powiatowej Kasy Chorych. W 1924 na zlecenie Rady Miejskiej zorganizował opiekę lekarską w szkołach powszechnych na terenie Częstochowy. W celu doskonalenia swojej wiedzy i umiejętności lekarskich w 1929 przez dwa miesiące przebywał w klinikach w Paryżu. W 1930–33 utworzył i prowadził w Częstochowie → Stację Opieki nad Matką i Dzieckiem. W 1920–24 był członkiem zarządu → Polskiego Czerwonego Krzyża. W 1926 był współzałożycielem, później członkiem zarządu, a od 1934 prezesem → Częstochowskiego Towarzystwa Przeciwgruźliczego (CzTP). Od 1928 należał do zarządu TLCz, a od 1934 zarządu miejscowego oddziału Związku Lekarzy Polskich (ZLP), a także do Rady Izby Lekarskiej w Krakowie. Szaniawski był przewodniczącym miejscowego koła Rodziny Kolejowej. Podczas okupacji niemieckiej pomagał Żydom; m.in. na terenie oddziału wewnętrznego Szpitala Powszechnego Miejskiego ukrywał prof. H. Brokmana, a w swoim mieszkaniu dziewczynkę Irenę Szajn, córkę znajomych. W 1945–50 pełnił funkcję wiceprezesa TLCz; należał do lekarzy najczęściej wygłaszających referaty naukowe na posiedzeniach TLCz, sprowadzał też prelegentów z klinik Krakowa, Warszawy i Łodzi. Szaniawski przez jakiś czas przewodniczył także CzTP oraz częstochowskiemu oddziałowi ZLP. Zm. 4 IV 1950 w Krakowie, został pochowany na cmentarzu Kule w Częstochowie (sektor 33, rząd W, grób 4).

Szaniawski był dwukrotnie żonaty; w pierwszym małżeństwie miał syna Zbigniewa (1918–1934), ucznia gimnazjum im. H. Sienkiewicza w Częstochowie, który zginął tragicznie podczas żeglugi w Zatoce Puckiej. Ponownie Szaniawski ożenił się (w 1923) z Marią Starzyńską, nauczycielką w gimnazjum im. J. Słowackiego w Częstochowie. W małżeństwie tym miał córkę Barbarę (1925–2000), która studiowała w Akademii Medycznej w Krakowie, lecz nauki nie ukończyła.

Corpus Studiosorum Universitatis Iagellonicae in saeculis 1850–1918 (S–Ś), pod red. K. Stopki, Kraków 2014, s. 762; Książka adresowa miasta Częstochowy 1947, s. 40; – Juliusz Sętowski, Cmentarz Kule w Częstochowie. Przewodnik biograficzny, Częstochowa 2005, s. 293–294; – Juliusz Sętowski, Placówki ochrony zdrowia oraz kadra lekarska w Częstochowie i powiecie częstochowskim w latach 1918–1939, Częstochowa 2023, s. 24–25, 31–33, 6–64, 67, 188; – „Życie Częstochowy” 1950, nr 98 (8–10 IV), s. 4 (wspomnienie pośmiertne oraz nekrolog).

Juliusz Sętowski