Spadek ulica

Spadek ulica, znajduje się na terenie → Starego Miasta. Jest jedną z najstarszych ulic Częstochowy. Nazywana była też: Spadkową. W sąsiedztwie obecnej ul. Spadek przebiegała w średniowieczu północna granica Częstochowy. Określenie nawiązuje do pochyłości terenu, na którym ulica ta się znajduje – opada on łagodnie w stronę Warty. Przed II wojną światową mały fragment tej ulicy, biegnący między ulicami → Garncarską i → Nadrzeczną, przebiegał skośnie, zaś obecnie jest on dostosowany do kształtu całej ulicy. W I połowie XIX w. ul. Spadek była już wyłożona kamieniem. Otaczała ją gęsta zabudowa w postaci niewielkich kamieniczek. W 1901 fabryka kapeluszy (działająca na rogu ówczesnych ulic: Spadek i → Ogrodowej, obecnie są to: ul. Berka Joselewicza i Garibaldiego) wybudowała kanał ściekowy w ulicy Spadek, biegnący od własnych zabudowań do Warty, do którego podłączono później także inne budynki przy tej ulicy. Do 1931 ul. Spadek ciągnęła się od ul. Nadrzecznej do ul. → Wilsona; w tr. jej zachodni fragment (między ul. Wilsona a ul. → Warszawską) otrzymał patrona: Giuseppe Garibaldiego. Do II wojny światowej ul. Spadek zamieszkiwali głównie Żydzi. Na rogu ul. Spadek i ul. → Koziej działała fabryka wyrobów metalowych, części rowerowych, zabawek i kłódek Juliana Szai (po wojnie w zabudowaniach tych ulokowano Warsztaty Młyńskie Stanisława Junga; obiekt działał jeszcze w 2005, zabudowania wyburzono po 2019). Swoistą atrakcją turystyczną był dom pod nr. 17, w którym kwaterować miał w 1655 szwedzki generał-major Burchard Müller von der Lühnen, stojący na czele wojsk oblegających twierdzę jasnogórską (dom ten został zniszczony w czasie okupacji niemieckiej). W 1941 ul. Spadek została włączona w obszar utworzonego przez Niemców → getta. Narożny dom pod nr 9 (ul. Kozia 6) zajęła jedna z placówek policji żydowskiej. Po likwidacji getta przez Niemców w 1942 okupanci utworzyli w części dawnej dzielnicy żydowskiej zamknięty obóz, zwany → małym gettem. Włączono do niego część ul. Spadek – od ul. → Senatorskiej do ul. Nadrzecznej. W domach na tejże ulicy i sąsiednich skoszarowano przymusowych robotników narodowości żydowskiej. Małe getto zlikwidowano w 1943. Znaczna część zabudowy ul. Spadek została zniszczona przez Niemców. W okresie PRL przy ulicy tej działały małe zakłady rzemieślnicze. Pojawiła się przy niej wówczas nowoczesna zabudowa – czteropiętrowe bloki mieszkalne. Na początku XXI w. wyburzono wiele starych domów, będących w złym stanie. Obecnie – w 2026, z przedwojennej zabudowy pozostały tylko dwie kamienice: pod nr 9 i 11 (obie po gruntownym remoncie i przebudowie). Na zwolnionych przestrzeniach zaczęto wznosić obiekty niepasujące do staromiejskiego charakteru obszaru. Ponadto część pustych parceli zajęły parkingi.

Spis abonentów sieci telefonicznych Dyrekcji Okręgu Poczt i Telegrafów w Krakowie na 1939 r., s. 47; – Tomasz Haładyj, Skromny spadek po Spadkowej, „Gazeta Wyborcza. Częstochowa” 11 X 2005, s. 4; – Jan Pietrzykowski, Hitlerowcy przed sądem w Częstochowie, Katowice 1964, s. 66; – Maria Stępień, „Nazwy dzielnic, placów i ulic miasta Częstochowy w rozwoju historycznym”, s. 152–153 (maszynopis pracy magisterskiej w zbiorach Ośrodka Dokumentacji Dziejów Częstochowy); materiały w zbiorach Ośrodka Dokumentacji Dziejów Częstochowy Muzeum Częstochowskiego.

Paweł Michalski