Rzemieślnik. Spółdzielnia Rzemieślnicza „Rzemieślnik”

Rzemieślnik. Spółdzielnia Rzemieślnicza „Rzemieślnik”, Stowarzyszenie Spożywcze „Rzemieślnik” zorganizowane w 1912, oficjalnie rozpoczęło działalność gospodarczą 1 I 1913. Jego założycielami byli: Jan Żochowski, → Antoni Braksator, → Witalis Kapalski, → Józef Szwakopf, → Jan Pawłowski, → Wawrzyniec Kolwas, → Edward Kinderman, → Jan Brzoza, Eustachy Piotrowski, Józef Filus. Początkowo celem Stowarzyszenia było dostarczanie swym członkom artykułów spożywczych i przedmiotów codziennego użytku po niższych cenach i umożliwienie im robienia oszczędności z zysków osiąganych z operacji Stowarzyszenia. W 1918–19 Spółdzielnia zrzeszała około 200 rzemieślników. W 1936 Stowarzyszenie Spółdzielcze „Rzemieślnik” brało udział w wystawie – pokazie rzemiosła i drobnego przemysłu w Częstochowie. Wspierało ono finansowo cele społeczne i charytatywne: Przytułek dla Starców → Towarzystwa Dobroczynności dla Chrześcijan, Schronisko dla Dzieci, inwalidów wojennych, wspomagało również różne kursy, szkołę i bursę rzemieślniczą, Dom Rzemiosła oraz kościoły pw. św. Rodziny i św. Zygmunta. Okupacja niemiecka poważnie ograniczyła działalność Stowarzyszenia. Jego aktywność gospodarcza wzrosła po 1945. W 1949 przyjęło nazwę: Pomocnicza Spółdzielnia Członków Cechów Metalowców „Rzemieślnik”. W latach 50. nastawiała się na działalność usługowo-produkcyjną (wykonując pierwszą w 70%, drugą – w 30%). W 1953 zlikwidowano sklep prowadzony przez Spółdzielnię. W 1956 połączono ją z Pomocniczą Spółdzielnią Rzemieślniczą Wytwórców Galanterii i Instrumentów Muzycznych; od tr. obowiązywała nazwa: Pomocnicza Spółdzielnia Rzemieślnicza Branży Metalowej „Rzemieślnik”, a od 1957 Rzemieślnicza Spółdzielnia Zaopatrzenia i Zbytu „Rzemieślnik”. Działalność Spółdzielni z lat 60. obejmowała rozwój wszelkiego rodzaju usług rzemieślniczych dla ludności, zbyt wytwarzanych przez zrzeszone w Spółdzielni rzemiosło artykułów i starania o zaopatrzenie rzemiosła w surowce (głównie odpadowe, z własnej penetracji terenu). Spółdzielnia przekazywała fundusze na spółdzielcze budownictwo mieszkaniowe, na cele kulturalno-oświatowe, społeczne, bytowe i sportowe. W latach 80. do głównych inwestycji należały: budowa magazynu głównego w dzielnicy Kawodrza (w 1984) oraz zakup budynku przy ul. Kilińskiego 23 z przeznaczeniem na cele techniczno-administracyjne (w 1987). Pod koniec lat 80. Spółdzielnia dysponowała wyrobami z branż: metalowej, artykułów kosmetycznych i chemicznych, artykułów gospodarstwa domowego, artykułów szkolnych i biurowych, elektrycznej i elektrotechnicznej, sportowo-turystycznej, motoryzacyjnej, zabawkarskiej i włókienniczej. Zakres świadczonych usług obejmował: metalizację próżniową, mechanikę pojazdową, usługi galwanizacyjne, regenerację końcówek wtrysku paliwa, wykonawstwo różnych detali z tworzyw sztucznych, roboty ślusarskie, obróbkę skrawaniem, remonty pomp wirnikowych, legalizację i naprawy wag, roboty dekarskie, reklamy i szyldy. W latach 90. po przemianach ustrojowych w Polsce Spółdzielnia „Rzemieślnik” przestała istnieć.

Bogdan Snoch, Mała encyklopedia Częstochowy, Częstochowa 2002, s. 151, 152; – Pięćdziesiąt lat Spółdzielni „Rzemieślnik” w Częstochowie 1913–1963, Częstochowa [b.r.w.], s. 12, 17, 20, 24, 27; Spółdzielnia Rzemieślnicza „Rzemieślnik” w Częstochowie. 75 lat. 1913–1988, red. L.G. Kucharski, Częstochowa [b.r.w.], s. 2, 5.