Reimschüssel Edmund

Reimschüssel Edmund (1895–1948), pseud. Michał. Urzędnik państwowy, przedsiębiorca, działacz sportowy i społeczny, oficer konspiracji niepodległościowej. Ur. 20 VIII 1895 w Sporyszu, powiat żywiecki, był synem Adolfa, wójta gminy (–1921), i Marii z Rączków. Miał pięciu braci: Józefa, Zygmunta, Emanuela, Teodora i Juliana.

Po ukończeniu Szkoły Realnej w Żywcu otrzymał w 1913 stanowisko urzędnika Towarzystwa Rolniczego w Wiedniu, pracował w oddziale dla spraw pośrednictwa pracy w Boguminie, udzielał się jednocześnie w Kole Kulturalno-Oświatowym w siedzibie Towarzystwa Szkoły Ludowej w Morawskiej Ostrawie. W 1914 wcielony do armii austriackiej, w 1916 został przydzielony jako urzędnik wojskowy (specjalista do spraw pośrednictwa pracy) do austriackiego gubernatorstwa w Lublinie. W 1918 został zastępcą kierownika Państwowego Urzędu Pośrednictwa Pracy, w grudniu tr. został delegowany do Częstochowy. Zajmował się kwestią bezrobocia, które w 1918–22 stanowiło wielki problem społeczny, wywołany zubożeniem mieszkańców oraz demobilizacją żołnierzy. Współpracował z tzw. misją francuską, dzięki czemu możliwa była pomoc dla wysiedlonych z Górnego Śląska powstańców i ich rodzin, wiele osób skorzystało wówczas z możliwości wyjazdu do Francji. Utworzony przez niego wydział paszportowy korzystał z funduszy misji francuskiej. W 1919 był członkiem Komitetu Organizacyjnego Stowarzyszenia Spożywców „Wyzwolenie”, w październiku 1920 członkiem Komitetu Przyjęcia Marszałka J. Piłsudskiego w Częstochowie. W 1921 włączył się w działania plebiscytowe; wyszukiwał Górnoślązaków mieszkających w Częstochowie i powiecie częstochowskim, pomagając im w wyrobieniu legitymacji uprawniających do wyjazdu na głosowanie. W czasie III powstania śląskiego współpracował ściśle z dowództwem Grupy „Północ”, dostarczał materiały aprowizacyjne. W 1922 objął stanowisko w Zakładach Włókienniczych Union Textile SA w Częstochowie; był administratorem i przedstawicielem firmy. W 1923 założył własne przedsiębiorstwo „Wełna”, zajmujące się sprowadzaniem farbowanej przędzy wełnianej z Austrii, Czechosłowacji i Niemiec. Udzielał się na polu sportowym, a także społecznie. Był działaczem kolarskim. W 1923 powołał do życia Klub Ogólnosportowy → „Victoria”, był jego prezesem (do 1936) i prezesem honorowym (do 1939). Miał zasługi w przebudowie boiska sportowego przy ul. Narutowicza (obecnie → Krakowska), toru kolarskiego oraz w budowie kortów tenisowych w parku podjasnogórskim (przy ul. 3 Maja). Przewodniczył sekcji propagandowej Miejskiego Komitetu Przysposobienia Wojskowego i Wychowania Fizycznego. Ponadto kierował sekcją finansową → Ligi Obrony Powietrznej Państwa, był współzałożycielem Ligi Morskiej i Rzecznej, należał do → Polskiego Czerwonego Krzyża. Brał udział w akcjach pomocy dzieciom, zbierając składki na ten cel wśród przemysłowców. W 1935 został prezesem Komitetu Rodzicielskiego Gimnazjum Sióstr Nazaretanek. Wspomagał finansowo budowę miejscowego teatru, przekonał dyrektora Zakładów Union Textile, Georges’a Couturona, do wsparcia finansowego rozbudowy gmachu Sejmiku Powiatowego. W 1939, w obliczu zbliżającej się wojny, zgłosił się ochotniczo do → 7 Dywizji Piechoty. W 1940 został aresztowany w niemieckiej akcji AB (za udział w akcji plebiscytowej i III powstaniu śląskim). Z więzienia został zwolniony po zapłaceniu przez rodzinę łapówki. W czasie okupacji niemieckiej pracował w Union Textile, a po zwolnieniu – w niemieckim sklepie z obuwiem. Z pochodzenia Austriak, przyjął obywatelstwo niemieckie (został Reichsdeutschem). Należał do Polskiego Związku Wolności (PZW), Związku Walki Zbrojnej (ZWZ), a od 1942 do Armii Krajowej (do AK należał także jego brat Emanuel, który pod zmienionym nazwiskiem Pawełek przebywał w Częstochowie); kierował zespołem do zadań specjalnych (wywiad i kontrwywiad) ekspozytury okręgu radomsko-kieleckiego AK „Jodła”; wykorzystywał kontakty osobiste z Niemcami do pozyskiwania informacji. W kwietniu 1944 Reimschüssel zagrożony aresztowaniem (został ostrzeżony przez jednego z Niemców) zmienił nazwisko na Lichnowski i wyjechał z rodziną do Warszawy, zostawiając dorobek życia (willę przy ul. Kilińskiego 37). Od 1 VIII 1944 do 2 X 1944 walczył w Powstaniu Warszawskim. Po jego upadku zbiegł z transportu jenieckiego, ukrywał się w wiosce pod Rokicinami (k. Koluszek). Po wkroczeniu Armii Czerwonej przeniósł się do odzyskanego przez rodzinę gospodarstwa w Sporyszu k. Żywca. Ujawnił się przed Komisją Likwidacyjną Armii Krajowej, został zweryfikowany w stopniu kapitana rezerwy. Był przewodniczącym Gminnego Komitetu Opieki Społecznej, prezesem Związku Weteranów Powstań Śląskich (Grupa Żywiec) i wiceprezesem Powiatowego Zarządu Weteranów Powstań Śląskich w Bielsku-Białej, członkiem Powiatowej Rady Narodowej w Żywcu i członkiem Gminnej Rady w Sporyszu. Zm. 25 X 1948 w Sporyszu, tam został pochowany. Odznaczony dwukrotnie Gwiazdą Górnośląską, Śląskim Krzyżem Walecznych I kl., Złotym i Srebrnym Krzyżem Zasługi RP, Medalem Pamiątkowym za Wojnę 1918–1921, łotewskim medalem za wojnę, Krzyżem Wołynia II kl., francuskim odznaczeniem Ordre de l’Étoile d’Anjouan V kl.

Jego żoną (od 1918) była Maria z domu Bartoschek (1897–1974), uczestniczka akcji plebiscytowej w 1921. W czasie okupacji niemieckiej należała do konspiracji niepodległościowej; kierowała biurem ekspozytury komendanta okręgu AK Radom – Kielce. Odznaczona Srebrnym Krzyżem Zasługi z Mieczami przez Naczelne Dowództwo AK (1944). Mieli córkę Wandę (1920–2007), lekarkę, zamężną z → Tadeuszem Więckowskim; mieszkała w Buffalo (USA). Jej mąż walczył jako ochotnik w → 27 pułku piechoty (pp) w kampanii wrześniowej, w czasie okupacji niemieckiej działał w konspiracji AK na terenie Częstochowy, był żołnierzem 3 kompanii 25 pp AK; w 1944 wyjechał do Warszawy, walczył w powstaniu warszawskim, po upadku powstania więziony w niemieckich obozach Lamsdorf, Gross-Born i Sandbostel. Po powrocie do kraju był twórcą lotnictwa sanitarnego.

Wojciech Borzobohaty, „Jodła”. Okręg radomsko-kielecki ZWZ-AK 1939–1945, Warszawa 1988, s. 76; Jan Pietrzykowski, Akcja AB w Częstochowie (AB–Aktion), Katowice 1971, s. 21; – „Goniec Częstochowski” 1920, nr 197, s.4, 1924, nr 151, s. 3; 1925, nr 25, s. 3, 1930, nr 30, s. 3, 1931, nr 148, s. 2; „Kurier Częstochowski” 1921, nr 210, s.4 (dot. żony Marii); „Expres Częstochowski” 1929, nr 12, s. 2; „Życie Częstochowy” 1948, nr 297, s. 4; – Archiwum Państwowe w Częstochowie, zespół nr 1, sygn. 8831 (spis poborowych rocznika 1895), nr 2098/18; – materiały w zbiorach Ośrodka Dokumentacji Dziejów Częstochowy Muzeum Częstochowskiego (życiorys i materiały biograficzne przekazane przez córkę, Wandę Więckowską).

Andrzej Kuśnierczyk, Juliusz Sętowski