Raków

Raków, dzielnica Częstochowy obejmuje teren ograniczony linią kolejową Katowice–Częstochowa, al. Wojska Polskiego (na zachodzie), linią kolejową Kielce-Częstochowa (na południu), ul. Daniłowskiego (od północy). Obszar dzielnicy to dawne Pustkowie Raków i las o tej samej nazwie nad Wartą. Pod koniec XVIII w. w Rakowie mieszkało 55 osób (w 9 domach), osada zawdzięczała swój rozwój wybudowanej w 1895–1900 → Hucie „Częstochowa”. W rejonie dzisiejszych ulic Okrzei, Limanowskiego i Łukasińskiego powstała kolonia fabryczna, składająca się z domu dyrektora, budynków majstrowskich oraz robotniczych; zbudowano też budynek (w stylu francuskiego neobaroku) zwany → Pałac Hantkego. Pod względem administracyjnym Raków przez długi czas był wsią należącą do gminy Huta Stara, kolonia fabryczna posiadała ulice, od 1904 elektryczność, pomoc medyczną zapewniał (od 1906) szpital i ambulatorium Huty „Częstochowa”, działała ochronka i szkoła przyfabryczna. Funkcjonował amatorski zespół teatralny, biblioteka, prowadzono działalność odczytowa. Szczególną aktywność wykazywały organizacje sportowe: od 1904 działało Koło Kolarskie Raków przekształcone w Rakowskie Towarzystwo Cyklistów, w 1921 powstał klub piłkarski Racovia (obecnie: Raków Częstochowa uczestniczący w rozgrywkach ekstraklasy). W 1928 Raków (liczący ok. 7 tys. mieszkańców) został włączony (wraz z Dąbiem) w granice Częstochowy, w 1930 dokonano korekty rozszerzającej tereny przyłączone do miasta. W dzielnicy działały: Towarzystwo Gimnastyczne → „Sokół”, → Liga Morska i Kolonialna, koło → Ligi Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej, koło → Polskiego Czerwonego Krzyża (PCK), → Organizacja Młodzieżowa → Towarzystwa Uniwersytetu Robotniczego oraz drużyny harcerskie. Parafia Raków wyodrębniona została w 1910 z parafii pw. św. Zygmunta; → kościół pw. św. Józefa wybudowany w 1926–33 wg projektu Stefana Szyllera i Wiesława Kononowicza. Po 1945 wraz z rozbudową Huty powstały osiedla Raków I (w 1949), Raków II i Raków III, wytyczono aleję Pokoju, którą od 1958 kursują tramwaje (do 1971 tramwaj jeździł także ul. Łukasińskiego), łącząc Raków ze Śródmieściem, Tysiącleciem i Północą. Od 1958 działa Spółdzielnia Mieszkaniowa → „Hutnik”. W latach 70. powstała trasa szybkiego ruchu (DK-1) z charakterystyczną estakadą na początku al. Pokoju. Od 2001 funkcjonuje Centrum Handlowe „Jagiellończycy”. W 2006 przy al. Pokoju odsłonięto → Pomnik Orląt Lwowskich (wg projektu → Szymona Wypycha). W dzielnicy (w Pałacyku Hantkego) działa → Miejski Dom Kultury (dawny Zakładowy Dom Kultury Huty „Częstochowa”, później Młodzieżowy Dom Kultury) – z salą widowiskową i pływalnią. W sąsiedztwie stacji kolejowej i wiaduktu przy al. Pokoju znajduje się → Rezerwat Archeologiczny – placówka → Muzeum Częstochowskiego; w pawilonie zaprojektowanym przez → Włodzimierza Ściegiennego (1965) mieści się zakonserwowane cmentarzysko z okresu kultury łużyckiej z wczesnej epoki żelaza (750–550 lat p.n.e.).

Materiały w Ośrodku Dokumentacji Dziejów Częstochowy Muzeum Częstochowskiego.