Pruszkowski Roman

Pruszkowski Roman (1881–1953), pseudonim Ogończyk. Handlowiec, członek POW, radny miejski, ławnik. Ur. 16 I 1881 w Borucicach, powiat łęczycki, był synem Gustawa (1848–1900), absolwenta Instytutu Głuchoniemych w Warszawie, właściciela majątku, i Marii Heleny z Cygańskich, która po śmierci męża prowadziła w Częstochowie (od 1908) sklep galanteryjny (Aleja 37); miał trzech braci: Stanisława Mikołaja (1879–1920), właściciela fabryki cukrów w Warszawie (ul. Srebrna 14), ppor. ochotniczego 201 pułku szwoleżerów, poległego w bitwie pod Żurominkiem, Gustawa Teofila (1882–1954), urzędnika skarbowego, oraz Tadeusza Mirosława (1888–1942), pseudonim Rdza, żołnierza 1 pułku ułanów Legionów Polskich, malarza, profesora ASP w Warszawie, popularyzatora Kazimierza Dolnego, zamordowanego przez Niemców za pomoc udzielaną Żydom.

Pruszkowski prowadził w Częstochowie skład wyrobów tabacznych, fabryczkę gilz oraz kantor loterii – w budynku u zbiegu II Alei 26 i ul. Teatralnej (dziś Al. Kościuszki); skład oferował tytonie, cygara, gilzy, a także papierośnice, portfele i portmonetki. W 1908 był jednym ze współzałożycieli oddziału częstochowskiego → Stowarzyszenia Kupców Polskich (od 1910 należał do zarządu). W styczniu 1917 rozprowadzał w swoim kantorze losy Rady Głównej Opiekuńczej, był protektorem i członkiem → Polskiej Organizacji Wojskowej (POW), w lutym 1917 wszedł w skład zarządu Towarzystwa Sportowo-Turystycznego → „Piechur”, które prowadziło ćwiczenia strzeleckie, przygotowujące młodzież do służby w oddziałach POW. Kandydował do Rady Miasta w wyborach kurialnych z listy Narodowego Komitetu Wyborczego (NKW), w marcu 1917 został wybrany na jednego z delegatów miasta Częstochowy do Rady Narodowej w Warszawie. Za działalność niepodległościową został w lipcu tr. aresztowany przez Niemców (razem z → Janem Dreszerem i → Wacławem Naziembłą), wywieziony do Havelbergu k. Berlina i tam przetrzymywany do stycznia 1918. Po powrocie do kraju sprzedał firmę Janowi Piątkowskiemu. W wyborach 1919 został członkiem Rady Miejskiej z listy NKW i wybrany do Deputacji Żywnościowej; w marcu tr. zmuszony został, przed wzburzonym tłumem, do składania wyjaśnień w sprawie podziału zapasów żywności (interweniowała → Milicja Ludowa). Pruszkowski zobowiązał się wówczas do przedstawienia Magistratowi postulatów zgodnych z wolą mieszkańców miasta. W październiku 1919 zgłosił akces do konsorcjum, którego celem było sprowadzanie węgla do Częstochowy węgla. W listopadzie 1919 został delegowany przez Radę Miasta do załatwienia formalności przystąpienia Częstochowy do Towarzystwa Aprowizacji Miast Polski i Ziem Wschodnich (od 1920 działał jego zarządzie), w grudniu 1919 został wybrany na ławnika (na miejsce → Edwarda Odyńca). Po wyjeździe z Częstochowy mieszkał w Warszawie, w latach 30. objął stanowisko wicedyrektora Ubezpieczalni Społecznej w Tomaszowie Mazowieckim, pełnił obowiązki dyrektora Ubezpieczalni Społecznej w Brzeżanach (do 1937), Ciechanowie i Mławie. Był prezesem Zrzeszenia Emerytów Funduszów Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie. Zm. 13 IX 1953 w Krakowie, pochowany został na Cmentarzu Rakowickim. Odznaczony Krzyżem Niepodległości (1934).

W małżeństwie z Marią Florentyną z Gawrońskich (1883–1974) miał syna Stefana (1909–2006); syn Stefana, Krzysztof (ur. 1943), architekt, jest znanym artystą fotografikiem mieszkającym w Paryżu i Kazimierzu Dolnym.

Księga adresowa dla przemysłu, handlu i rolnictwa, Berlin-Warszawa, 1916, s. 274; Lista strat Wojska Polskiego. Polegli i zmarli w wojnach 1918–1920, Warszawa 1934, s. 711, poz. 31728 (dotyczy Stanisława Pruszkowskiego); „Monitor Polski” 1934, nr 27, s. 2; Przewodnik po Częstochowie i Jasnej Górze, Częstochowa 1912, s. VII; Jarosław Kapsa, Częstochowa. Życie codzienne i kryminalne w XX w, t. 1, Częstochowa 2015, s. 145; Lech Mastalski, Polska Organizacja Wojskowa Okręg Częstochowsko-Wieluński Va/IX 1915–1918, Częstochowa 2020, s. 68; Stanisław Nowak, Samorząd m. Częstochowy w latach 1916–1931. Z moich wspomnień, cz. III, Częstochowa 1994, s. 14, 21, 22, 38, 44, 49; Mirosław Zwoliński, W dawnej Częstochowie, Częstochowa 2021, s. 416; – „Goniec Częstochowski” 1909, nr 120, s. 2; 1912, nr 91–121 (ogłoszenia reklamowe); 1916, nr 4, s. 4, 1917, nr 11, s. 4; nr 45, s. 3; nr 94, s. 3; nr 118, s. 5; 1918, nr 8, s. 3; nr 270, s. 3; 1919, nr 41, s. 1, nr 42, s. 3, nr 48, s. 1; 1920, nr 33, s. 3; – „Głos Brzeżański” 1937, s. 5; Archiwum Państwowe w Częstochowie, zespół nr 44, sygnatura 3288; – materiały w zbiorach Ośrodka Dokumentacji Dziejów Częstochowy Muzeum Częstochowskiego.

Juliusz Sętowski, Andrzej Kuśnierczyk