Promieniści

Promieniści, organizacja młodzieży gimnazjalnej założona w 1898 we Lwowie, prowadziła działalność samokształceniową, głosiła hasła niepodległości i socjalizmu. W Częstochowie organizacja powstała w 1904 wśród młodzieży rządowego → Gimnazjum Męskiego, liczyła ok. 30 uczniów. Jej organizatorem, a później kierownikiem był → Karol Basiński. Podczas → strajku szkolnego 1905 Promieniści nawiązali kontakt z organizacją → PET (Przyszłość) wspólnie tworząc w gimnazjum rządowym komitet strajkowy – Centralny Komitet Organizacji Uczniowskiej. Promieniści uczestniczyli w akcji bojkotu szkoły rosyjskiej. Od marca 1905 większość członków organizacji uczyła się na tajnych kompletach, a od września 1906 kontynuowała naukę w → I Polskim Gimnazjum. Z Promienistymi utrzymywali kontakt przedstawiciele kierownictwa miejscowej → Polskiej Partii Socjalistycznej, m.in. → Mieczysław Michałowicz. W okresie rewolucji 1905–07 Promieniści włączali się do działań prowadzonych przez PPS-kolportażu ulotek, agitacji wśród wojska rosyjskiego, wykonywali czynności pomocnicze dla → organizacji bojowych PPS. Do częstochowskiej grupy Promienistych trafiała nielegalna literatura i prasa przewożona przez K. Basińskiego z Krakowa. W Częstochowie w 1905 przebywał przez kilka dni jeden z kierowniczych działaczy organizacji – Marian Kukiel. W 1908 większość członków Promienistych w Częstochowie znalazła się w Związku Młodzieży Postępowej, a w 1910 w → Związku Młodzieży Postępowo-Niepodległościowej.

Janusz Głuchowski, Strajk szkolny w 1905 roku w Częstochowie, „Niepodległość” 1972, t. VIII, s. 135, 136; „Rocznik Muzeum Okręgowego w Częstochowie”. Historia, 1989, zeszyt nr 2 (J. Lipiec), s. 176, 177; Juliusz Sętowski, Niepodległościowe organizacje młodzieży w Częstochowie w latach 1890–1914, „Ziemia Częstochowska” 1999, t. XXVI, s. 11, 12.