Popiełuszki 4/6

Popiełuszki 4/6, gmach wybudowany w 1899–1900 u zbiegu ulic → Jasnogórskiej i Celnej (później Parkowa, Lubliniecka, Ochotników Wojennych, Starucha, obecnie Popiełuszki 4/6) przez → Władysława Bogusławskiego dla wojska rosyjskiego. Ceglany, dwupiętrowy z ceramicznymi kasetonami na wysokości I i II piętra (z powtarzającymi się motywami gryfa, maszkarona i meluzyny). Do 1914 znajdowały się tu: sztab, lazaret, komenda szkolna i koszary rosyjskiej 14 Częstochowskiej Brygady Straży Granicznej. W 1915 został zajęty przez Niemców na koszary i szpital wojskowy. 11 XI 1918 na podwórzu budynku odbyło się spotkanie członków niemieckiej rady żołnierskiej i przedstawicieli → Polskiej Organizacji Wojskowej i → Polskiej Partii Socjalistycznej. Od grudnia tr. stacjonował tu 1 dywizjon Straży Granicznej dowodzony przez kpt. Andrzeja Kulwiecia. Od początku 1919 w budynku znajdowała się placówka → Milicji Ludowej. Później budynek zajmował I Komisariat Policji Państwowej. W czasie okupacji niemieckiej był tu posterunek polskiej tzw. granatowej policji. Od 1945 budynek był siedzibą Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego i Milicji Obywatelskiej; przesłuchiwano i torturowano tu żołnierzy Polski podziemnej z czasów okupacji niemieckiej i członków powojennej antykomunistycznej konspiracji; w piwnicach budynku znajdował się areszt (10 VI 1949 miała miejsce ucieczka grupy więźniów). Funkcjonowała tu Komenda Miejska i Powiatowa MO, a po 1975 Komenda Wojewódzka MO. Było tu również Biuro Ewidencji Ludności i Dowodów Osobistych. Na początku lat 80. budynek został przejęty przez miasto, a w 1985 zaadaptowany na mieszkania rotacyjne. Znajdowało się tu również Kolegium ds. Wykroczeń. W 1993 na froncie budynku umieszczono tablicę poświęconą pamięci członków konspiracji niepodległościowej torturowanych i pomordowanych przez Urząd Bezpieczeństwa. Do 2018 w budynku funkcjonował Miejski Zarząd Dróg i Mostów.

Leszek Madej, Rosyjski garnizon wojskowy w Częstochowie, Kraków 2009, s. 186; Juliusz Sętowski, Czyn zbrojny organizacji bojowych Polskiej Partii Socjalistycznej w Częstochowskiem 1904–1910, Częstochowa 2003, s. 23, 24; Tomasz Haładyj, Cegła do czyszczenia, „Gazeta Wyborcza w Częstochowie” 2004 (4 XI), s. 3; – „Życie Częstochowy” 1981, nr 194, s. 9; „Niedziela” 2003, nr 47, s. VI; – materiały w zbiorach Ośrodka Dokumentacji Dziejów Częstochowy Muzeum Częstochowskiego.

Juliusz Sętowski