Pomnik Poległym w Obronie Ojczyzny

Pomnik Poległym w Obronie Ojczyzny, znajduje się w Częstochowie na Placu Pamięci Narodowej (pomiędzy ulicami Sobieskiego, Śląską i Nowowiejskiego), poświęcony jest poległym w obronie ojczyzny oraz pomordowanym w walce o wolność i niezawisłość narodu polskiego. Idea powstania pomnika zrodziła się w częstochowskich środowiskach kombatanckich w 1980. W 1983 powołano Honorowy Komitet Budowy Pomnika, któremu przewodniczył I sekretarz Komitetu Wojewódzkiego Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej (KW PZPR) Władysław Jonkisz. Zbiórką pieniędzy zajmował się Społeczny Komitet Budowy Pomnika z → Eugeniuszem Sucheckim na czele. Spośród nadesłanych projektów monumentu wybrano dzieło rzeźbiarza prof. Wincentego Kućmy i krakowskiego architekta Jacka Budynia; przy projekcie pracowała również Krystyna Hajdo-Kućma. Kamień węgielny pod pomnik wmurowano 6 V 1983. Fundusze na budowę obiektu pochodziły ze społecznych komitetów budowy pomnika, budżetu Wojewódzkiej i Miejskiej Rady Narodowej oraz funduszów centralnych. Prace społeczne przy budowie wykonywali mieszkańcy Częstochowy oraz żołnierze. Ideę wzniesienia pomnika propagowała częstochowska prasa, szczególnie „Życie Częstochowy”. Mieszkańcy miasta zebrali na jego budowę 20 mln zł oraz 36 t metali kolorowych. Figury monumentu odlano w Gliwicach, a część prac wykonano w Hucie im. B. Bieruta w Częstochowie. Uroczyste odsłonięcie monumentu odbyło się 1 IX 1985. Wśród zaproszonych gości byli m.in. sekretarz KC PZPR Henryk Bednarski, wiceminister obrony narodowej generał broni Antoni Jasiński, sekretarz Zarządu Głównego Związku Bojowników o Wolność i Demokrację Józef Szkuta, konsul Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich (ZSRR) w Krakowie Wiktor Zacharow, minister pełnomocny Ludowej Republiki Bułgarii Izgrew Topkow, konsul generalny Czechosłowacji w Katowicach Jan Kromka. Na uroczystości obecni byli również przedstawiciele władz regionu częstochowskiego z I sekretarzem KW PZPR W. Jonkiszem, przewodniczącym Wojewódzkiej Rady Narodowej (WRN) Władysławem Klimczykiem oraz wojewodą Grzegorzem Lipowskim. Podczas uroczystości zapalono znicz stanowiący jeden z elementów pomnika. Monument mierzy 15 m wysokości; tworzy go 185 odlanych w brązie elementów rzeźbiarskich o łącznej wadze ponad 15 t. Na monumencie umieszczono napis: „Poległym w Obronie Ojczyzny 1939–1945”. W latach 90. daty usunięto i uzupełniono napisy o tekst: „Legionom Polskim i obrońcom Europy przed bolszewizmem, bohaterom września 1939 r., partyzantom i więźniom obozów koncentracyjnych, poległym żołnierzom I i II Armii Wojska Polskiego, poległym Polakom na frontach zachodnich, poległym w powietrzu i na morzach i oceanach świata, ofiarom zbrodni sowieckich, pomordowanym w walce o wolność i niezawisłość narodu 1945–1989”. W cokole pomnika umieszczonych jest sześć urn z ziemią pobraną z miejsc walk i martyrologii Polaków 1939–1945 (z Monte Cassino, Lenino, Newark, z grobów powstańców warszawskich, z pola bitwy nad Bzurą i z byłego niemieckiego obozu koncentracyjnego Auschwitz). Dziełem profesora Kućmy były również pamiątkowe medale wybite w srebrze i brązie z okazji odsłonięcia pomnika, przedstawiające na awersie wizerunek monumentu z napisem: „Poległym w obronie Ojczyzny 1 IX 1939–9 V 1945”, zaś na rewersie orła wznoszącego się do lotu, będącego również częścią pomnika oraz napis: „Częstochowa 1 IX 1985”.

Bogdan Snoch, Mała encyklopedia Częstochowy, Częstochowa 2002, s. 139, 140; – 40 lat walki zbrojnej i pracy pokojowej 6 Warszawskiego Pułku Zmechanizowanego, s. 380; – Janusz Pawlikowski, Kalendarium częstochowskie czyli wybór dat z historii miasta i jego mieszkańców od roku 1220, Częstochowa 2001; – „Gazeta Częstochowska” 1985, nr 35, nr 36; „Gazeta Wyborcza Częstochowa” 2013 (2–3 V), s. 2, 2015 (2 X), s. 10, 11; „Życie Częstochowy” 1985, nr 205; – materiały (folder wydany w związku z odsłonięciem pomnika) w zbiorach Ośrodka Dokumentacji Dziejów Częstochowy Muzeum Częstochowskiego.