Pieniądz zastępczy

Pieniądz zastępczy, wprowadzany był w okresie kryzysów i wojen; miał przeciwdziałać brakowi drobnych i średnich frakcji pieniądza. Po wybuchu wojny w 1914 i ewakuacji na wschód częstochowskiego oddziału rosyjskiego Banku Państwowego (wraz z zasobami gotówki), w Częstochowie uchwalono wprowadzenie (przez Zarząd Miasta, kasy zapomogowo-pożyczkowe, firmy, fabryki, zakłady przemysłowe itp.) czeków poręczanych przez oddziały Banku Handlowego w Warszawie i Ryskiego Banku Handlowego. Czeki opisane były w języku polskim; miano nimi regulować zobowiązania fabryk i zakładów przemysłowych wobec robotników i innych drobnych wierzycieli oraz instytucji finansowych miasta względem swoich wierzycieli. W pierwszym roku okupacji niemieckiej w Częstochowie w obiegu były: marki niemieckie, ruble oraz korony austro-węgierskie. Zakłady przemysłowe emitowały bony w walucie rublowej. Zaprzestały ich wydawania pod koniec października 1914, kiedy na rynku gotówkowym pojawiła się duża ilość kwitów o nominale 5 i 10 kopiejek → Częstochowskiego Towarzystwa Pożyczkowo-Oszczędnościowego, bonów półrublowych towarzystwa i oddziałów banków miejskich oraz bonów rublowych tych emitentów. Dzięki tym emisjom sytuacja na częstochowskim rynku pieniężnym ustabilizowała się. Bony wydawał także → Magistrat Częstochowy. Od 1 I 1916 sprawami ekonomicznymi miasta (oraz kwestią papierowego pieniądza zastępczego) zajmował się wydział I Magistratu, kierowany przez W. Pawlaka. W 1917 na terenie generał-gubernatorstwa warszawskiego wprowadzono do obiegu markę polską, a obieg bonów opiewających na 20 i więcej kopiejek został zawieszony. Bony funkcjonowały jednak jeszcze do 1918.

Materiały w zbiorach Ośrodka Dokumentacji Dziejów Częstochowy Muzeum Częstochowskiego.