Park Piastów

Park Piastów, teren zielony w Częstochowie, położony u zbiegu ul. → Krakowskiej, Al. Wojska Polskiego i ul. Rejtana oraz rzek: Stradomki i Warty. Przez jego obszar przebiega fragment granicy między dzielnicami → Stare Miasto i Zawodzie-Dąbie. W I połowie XX w. był to teren bagienny, ze stawami i rozlewiskami. Przecinała go ul. Krakowska (w 1926–54 ul. Narutowicza), która na odcinku od rzeki Stradomki do linii dawnej → kolei Warszawsko-Wiedeńskiej biegła groblą (obecnie fragment ten zajmuje ul. Krakowska i Al. → Wojska Polskiego). Z tych względów ów odcinek nazywany był „między wodami”. Okoliczni mieszkańcy uważali go za niebezpieczny i „nawiedzony” (było to miejsce odludne, ponadto na takie przekonanie wpływały żywe jeszcze w latach 30. przesądy ludowe dotyczące bagien). Na obszarze tym znajdował się tzw. → staw Szwedego – wykorzystywany jako źródło lodu dla → browaru Kazimierza Szwedego. Pozostałe stawy zasypano po 1944. W 1938 i pod koniec lat 40. działały w tej okolicy przystanie wioślarskie → Ligi Morskiej i Kolonialnej oraz Ligi Morskiej. Już w 1943 inż. → Edward Usakiewicz dostrzegł znaczny potencjał tego miejsca jako przyszłego dużego ośrodka wypoczynku i rekreacji Częstochowian. Postulował w swej pracy dotyczącej rozbudowy miasta po wyzwoleniu z niemieckiej okupacji (tekst opublikowano w 1947) urządzenie na tych obszarach „parku ludowego” połączonego ze stadionem przy ul. Olsztyńskiej i innymi terenami zielonymi nad Wartą. Na przełomie 1958/59 pod kierunkiem inż. arch. Mariana Zawiły dokonano aktualizacji planu ogólnego miasta; przewidziano w nim m.in. założenie nowego parku przy ul. Krakowskiej, u zbiegu rzek Stradomki i Warty. Na początku lat 60. rozpoczęto jego urządzanie. Nowe miejsce wypoczynku i rekreacji nazwano Park Piastów (nazwa ta była jedną z form uczczenia tysiąclecia państwa polskiego). Prace wykonywano w czynach społecznych. Konieczna była częściowa niwelacja terenu oraz wywiezienie gruzu i innych odpadów. W 1965 planowano oddać do użytku zachodnią część parku; rosło tam wówczas ok. 6 tys. drzew i wiele tysięcy krzewów. Trwały prace przy budowie alejek, parkingu oraz placu pod przyszłe „wesołe miasteczko” dla dzieci. Dawny staw Szwedego stał się stawem parkowym. W latach 70. obszar nie urządzonego jeszcze w pełni Parku Piastów przecięła trasa szybkiego ruchu Warszawa – Katowice, co spowodowało zaprzepaszczenie proekologicznych inwestycji w tym miejscu oraz degradację parku. Na planie Częstochowy z 1974 wyszczególniono jeszcze Park Piastów – dzieli go ul. PPR, zaś na edycji planu z 1978 ów teren (choć zaznaczony jako zadrzewiony) nie posiada już nazwy i przecina go ul. Krakowska i Al. Wojska Polskiego. W zachodniej części dawnego obszaru parkowego umiejscowiono Rodzinne Ogrody Działkowe „Park Piastów”, a wschodnią część zajął Rodzinny Ogród Działkowy „Częstochowianka”. Park Piastów znajduje się nadal w oficjalnym spisie parków częstochowskich. Niewielkie fragmenty dawnego założenia o charakterze parkowo-rekreacyjnym (drzewa i krzewy, alejki z ławkami) zachowano w granicach Starego Miasta, przy brzegach Stradomki oraz Warty; staw jest zaniedbany, pozbawiony wody. Ponadto, przy zachodniej stronie trasy szybkiego ruchu pozostawiono pas wysokich drzew. Ten relikt dawnego parku został zmniejszony w 2021–24 w czasie budowy nowego węzła komunikacyjnego łączącego ul. Krakowską z Al. Wojska Polskiego. Pozostałości zieleni dawnego parku (uzupełnione nowymi nasadzeniami) znajdują się także po wschodniej stronie trasy szybkiego ruchu.

Juliusz Braun, Częstochowa. Rozwój urbanistyczny i architektoniczny, Warszawa 1959, s. 76; –Częstochowa. Plan miasta, Warszawa 1978; Plan Częstochowy, Warszawa 1974; – Tomasz Haładyj, Do fabryk i w stronę Krakowa, „Gazeta Wyborcza. Częstochowa” 25 I 2005, s. 4; – Tomasz Haładyj, Tadeusz Piersiak, Joanna Skiba, Spacerownik po Częstochowie, [b.m.r.w.], s. 77, 78; – Juliusz Sętowski, Sporty wodne w dawnej Częstochowie, „CGK” 2018, nr 8, s. 23; – Edward Usakiewicz, Częstochowa w obliczu zagadnień regulacyjnych, „Ziemia Częstochowska” 1947, t. III, zeszyt III, s. 32; – „Gazeta Częstochowska. Nad Wartą” 1960, nr 6, s. 3; – „Życie Częstochowy” 1965, nr 162, s. 6, nr 172, s. 6, nr 182, s. 6; – materiały w zbiorach Ośrodka Dokumentacji Dziejów Częstochowy Muzeum Częstochowskiego.

Paweł Michalski