Organizacje bojowe Polskiej Partii Socjalistycznej

Organizacje bojowe Polskiej Partii Socjalistycznej, zbrojne organizacje w → Polskiej Partii Socjalistycznej (PPS). W 1904–10 w Częstochowie i Rakowie (od 1928 dzielnica Częstochowy) rozwinęły działalność wszystkie organizacje bojowe PPS: Koła Techniczno-Bojowe (październik 1904 – styczeń 1905), Organizacja Spiskowo-Bojowa (luty–październik 1905), Organizacja Techniczno-Bojowa (listopad 1905 – czerwiec 1906), Centralna Bojówka (listopad 1905 – czerwiec 1906), Organizacja Bojowa (lipiec–listopad 1906), a po rozłamie w PPS (listopad 1906) Organizacja Bojowa (OB) PPS-Frakcji Rewolucyjnej (listopad 1906 – grudzień 1910). Na terenie Częstochowy i powiatu częstochowskiego organizacje te dokonały 137 akcji zbrojnych przeciwko rosyjskiemu aparatowi władzy; do najgłośniejszych akcji należały: próba wysadzenia → pomnika Aleksandra II (25 XII 1904), napad na pociąg pod Herbami (→ akcja herbska) 28 VII 1906. W 1904–10 w szeregach organizacji bojowych PPS i PPS-Frakcji Rewolucyjnej w Częstochowskiem walczyło ponad 300 bojowców. Częstochowa (wraz z Rakowem) obok Warszawy, Łodzi i Zagłębia Dąbrowskiego należała do najsilniejszych ośrodków walki w Królestwie Polskim. Wraz z Zagłębiem Dąbrowskim do 1909 tworzyła jeden okręg bojowy. Rozbicie OB PPS-Frakcji Rewolucyjnej w grudniu 1910 w wyniku prowokacji instruktora → Antoniego Sukiennika, było przyczyną zesłań na Syberię, emigracji z Królestwa Polskiego jej członków. Niektórzy z bojowców ulegali anarchizacji, przystępując do organizacji → Rewolucjoniści Mściciele, czy schodząc na drogę zwykłego bantytyzmu. Czołowymi organizatorami, instruktorami i dowódcami byli: → Mieczysław Dąbkowski, → Marian Głuchowski, → Eugeniusz Hołubiczko, → Jan Kwapiński, → Stefan Lasocki, → Kazimierz Małachowski, → Stanisław Radek, → Edmund Stasiurka, → Edmund Tarantowicz, → Stanisław Tor.

Juliusz Sętowski, Czyn zbrojny organizacji bojowych Polskiej Partii Socjalistycznej w Częstochowskiem 1904–1910, Częstochowa 2003.