Ondraczek (Onderczyk, Ondrasik) Marian

Ondraczek (Onderczyk, Ondrasik) Marian (1888 – po 1946), działacz niepodległościowy, urzędnik, żołnierz Legionów Polskich, powstaniec śląski, oficer Wojska Polskiego. Ur. 8 XII 1888 w Krakowie, był synem Juliana (1853?–1894?).

Ukończył pięć klas Gimnazjum św. Anny w Krakowie (po śmierci rodziców musiał przerwać edukację). Od 1913 należał do Polowej Drużyny Sokolej w tymże mieście. Pracował jako urzędnik krakowskiej Gazowni Miejskiej. W kwietniu 1914 przystąpił do Związku Ekonomicznego Urzędników, Profesorów i Nauczycieli. 6 VIII 1914 dołączył do oddziałów strzeleckich. Służył w 2 pułku piechoty (pp) II Brygady Legionów Polskich (LP). Od 11 V 1915 wykazany w 4 pp III Brygady LP. W 1915 został ranny w zmaganiach pod Koszyszczami na Wołyniu. 3 IX 1915 odnotowany jako chory w Szpitalu Czerwonego Krzyża w Nowym Targu, a od 11 X w Szpitalu Garnizonowym nr 15 w Krakowie. Od 1 X 1917 służył w Polskim Korpusie Posiłkowym w stopniu sierżanta. Po bitwie – demonstracji zbrojnej pod Rarańczą (15–16 II 1918) Ondraczek został internowany, przetrzymywany był m.in. w Talaborfalva (obecnie Terebla, Ukraina). 10 V 1918 wcielono go do wojska austriackiego i następnie wysłano na front włoski do Udine. Zdezerterował w sierpniu 1918 i ukrył się w Krakowie. 1 XI 1918 zgłosił się do służby w organizujących się w Krakowie polskich oddziałach wojskowych. Służył następnie w Wojsku Polskim, w 4 pp Legionów. Brał udział w walkach w czasie wojny z Rosją bolszewicką. 6 I 1921 został odkomenderowany do pracy na rzecz przyłączenia Górnego Śląska do Polski. Wstąpił do Związku Przyjaciół Górnego Śląska (ZPGŚ), instytucji współpracującej z Polską Organizacją Wojskową Górnego Śląska. Jako podchorąży działał w Ekspozyturze Częstochowa ZPGŚ (podlegał jej teren powiatu lublinieckiego); w styczniu 1921 był kierownikiem kancelarii, w lutym – komendantem pogranicza. Odnotowany został również jako zastępca szefa Ekspozytury Częstochowa. Działał także przy organizacji plebiscytu. W nocy 3 V 1921 wyruszył z Częstochowy przez Herby na Górny Śląsk na czele grupy (pochodzących głównie z regionu częstochowskiego) ochotników do III powstania śląskiego. Walczył podczas zrywu w Podgrupie „Butrym”, później przekształconej w 8 pp Tarnogórski. Dowodzona przez niego kompania została rozbita podczas walk o Dobrodzień. Następnie służył jako zastępca dowódcy (pomocnik) w III kompanii „częstochowskiej”, która wsławiła się atakiem pod wsią Kadłub Wolny w powiecie oleskim 15 VI 1921 (gdzie poniosła znaczne straty). W wojskach powstańczych Ondraczek służył do lipca 1921, następnie powrócił do służby w WP. Ukończył Szkołę Oficerską dla Podoficerów w Bydgoszczy. Awans na stopień podporucznika otrzymał 1 I 1926. Rok później – 1 I 1927 przeszedł ze służby w 4 pp do 53 pp w Stryju; był porucznikiem ze starszeństwem z 1 VII 1927. W 1931 leczył się w Sanatorium Wojskowym w Zakopanem. 1 I 1935 przeniesiony został w stan spoczynku. 30 VIII 1939, po ogłoszeniu mobilizacji, powołano go do Kadry Oficerskiej Dowództwa Okręgu Korpusu nr V. Po wybuchu wojny z Niemcami, w toku ewakuacji wyjechał 4 IX 1939 na tereny południowo-wschodnie – do Śniatyna. 20 IX 1939 został internowany w Rumunii. 8 II 1941 władze rumuńskie wydały go Niemcom. Był jeńcem Oflagów: VI E Dorsten i VI B Dössel. 1 IV 1945 obóz w Dössel wyzwoliły wojska amerykańskie; Ondraczek przebywał wówczas w obozowej izbie chorych. 22 VI 1945 przetransportowany został do sanatorium dla osób cierpiących na dolegliwości płuc w Bad Lippspringe (Nadrenia Północna-Westfalia). Przebywał tam do 20 VI 1946. Wkrótce – 27 VI 1946 powrócił do Polski, zamieszkał z żoną i córką w Tarnobrzegu (adres: Rynek 47). 30 VII 1946 zgłosił się do rejestracji w Rejonowej Komendzie Uzupełnień w Nisku (odnotowano go jako porucznika w stanie spoczynku). Odznaczony był Krzyżem Niepodległości (1931), Srebrnym Krzyżem Zasługi, Medalem Pamiątkowym za Wojnę 1918–1921, Medalem Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości oraz Odznaką Pamiątkową II Brygady LP i Odznaką Pamiątkową 4 pp LP.

Jego żoną była Anna Szpajchert, mieli córkę (ur. 3 I 1930).

Rocznik Oficerski 1932, Warszawa 1932, s. 109; – Edward Długajczyk, Paweł Parys, Archiwum Powstań Sląskich seria I, tom 3. Obrona Plebiscytu (styczeń – kwiecień 1921 roku), Katowice 2022, s. 93–95, 100, 101, 132, 137, 139; – Maciej Mielżyński, Wspomnienia i przyczynki do historii III-go powstania górnośląskiego, Mikołów 1931, s. 213 (tu na fot. zbiorowej), 215; – Łukasz Pabich, Militarny udział ochotników z częstochowskiego w walkach na Górnym Śląsku (maj – czerwiec 1921), [w:] Region częstochowski wobec plebiscytu i powstań na Górnym Śląsku 1919–1920–1921, pod redakcją J. Sętowskiego, Częstochowa 2021, s. 58, 61, 62, 65; – Bohdan Puczyński, Udział społeczeństwa Częstochowy i okolicy w walce o przyłączenie Górnego Śląska do Polski w latach 1919–1921, „Ziemia Częstochowska” 1965, t. V, s. 209, 211–212; – „Głos Urzędniczy” 1914, nr 3, s. 7; „Monitor Polski” 1931, nr 132, s. 2; „Zakopiańska Lista Gości i Chwila Bieżąca” 1931, nr 12, s. 6; – materiały w zbiorach Ośrodka Dokumentacji Dziejów Częstochowy Muzeum Częstochowskiego.

Paweł Michalski