Obrona Narodowa

Obrona Narodowa, organizacja paramilitarna o orientacji narodowej. Utworzona w Częstochowie w końcu października 1918; w jej skład weszli głównie członkowie Towarzystwa Gimnastycznego → „Sokół” oraz → Stowarzyszenia Kupców Polskich, a także harcerze. Miała na celu rozbrajanie żołnierzy niemieckich, a także przeciwdziałanie ewentualnym grabieżom, których mogliby dokonywać wycofujący się z miasta Niemcy. Ćwiczenia wojskowe członkowie ON odbywali pod komendą oficerów byłego I Korpusu generała J. Dowbor-Muśnickiego (→ dowborczycy). Sztab ON stanowili: dowódca – porucznik → Stanisław Starczewski, → Walenty Miłaczewski (zastępca dowódcy), członkowie – rotmistrz → Władysław Barylski, podporucznik → Leon Jarosz, E. i Konstanty Chadzińscy, → Tadeusz i → Jan Kanczewscy, → Edward Odyniec, → Bolesław Rylski, Jan Konieczko, Edward Chadat, → Julian Lewandowski, Janusz Oczko. Siły ON 11 XI 1918 rano po przeprowadzeniu zbiórki liczyły ok. 200 osób (dwie kompanie). W czasie rozbrajania Niemców I kompanią ON dowodził S. Starczewski, a 3 plutonem tej kompanii składającym się z harcerzy – Wiesław Krakowiecki, instruktor harcerski. Sztab ON znajdował się w → ratuszu przy placu magistrackim (obecnie → Plac Biegańskiego). Wkrótce, po uwolnieniu miasta od Niemców utworzono Związek Obrony Narodowej i Pracy (ZONiP). Podczas zebrania zarządu 28 XI 1912 w skład Związku weszły osoby delegowane z: → Narodowego Związku Robotniczego, → Ogniska Robotniczego, Polskiego Związku Zawodowego „Praca”, → Stowarzyszenia Rzemieślniczo-Przemysłowego, → Stowarzyszenia Kupców Polskich, Stowarzyszenia „Obrona”, → Stowarzyszenia Właścicieli Nieruchomości, Spółdzielni → „Jedność”. W składzie komisji, która zajęła się opracowaniem programu ZONiP znaleźli się: → Stanisław Nowak, → Bolesław Rylski, → Edmund Sojecki, → Wawrzyniec Kolwas, J. Nowakowski.

Zbigniew Grządzielski, Gdy w Częstochowie rodziła się wolność, [w:] Częstochowy drogi ku niepodległości, red. R. Szwed, W. Palus, Częstochowa 1998, s. 44, 50; – „Goniec Częstochowski” 1918, nr 241 (9 XI), s. 3, nr 259 (30 XI), s. 2; „Świat Szkolny” 1995 (jednodniówka), s. 19.

Juliusz Sętowski