Lula Franciszek

Lula Franciszek (1878–1968), pseudonim Śmiały. Kupiec, legionista, peowiak, majster fabryczny, działacz spółdzielczy i związkowy. Ur. 15 IX 1878 w Błesznie (obecnie dzielnica Częstochowy), był synem Jana i Franciszki z Synoradzkich.

Po ukończeniu szkoły powszechnej pracował w Towarzystwie Przędzalniczym „La Czenstochovienne” w Ostatnim Groszu (obecnie dzielnica Częstochowy). Od 1904 należał do → Narodowego Związku Robotniczego (NZR), w 1905 jako członek Związku Bojowego NZR przechowywał broń oraz kolportował czasopisma „Kiliński” i „Pochodnia”; od 1908 należał do zarządu okręgowego NZR. Angażował się w walkę o szkołę polską, działał w komitecie niesienia pomocy więźniom politycznym oraz w → Polskiej Macierzy Szkolnej. W 1910–14 był współwłaścicielem sklepu z tkaninami (przy ul. Krakowskiej). Po ogłoszeniu rosyjskiej mobilizacji w 1914 agitował częstochowskich rezerwistów, by wracali do domów. W 1914–15 służył w 1 kompanii 5 pułku piechoty Legionów Polskich; brał udział w walkach pod Krzywopłotami, Łowczówkiem i Sobowicami. Na pewien czas oddelegowany do → Polskiej Organizacji Wojskowej w Częstochowie, dwukrotnie był aresztowany. Wyjechał do Naczelnego Komitetu Narodowego do Piotrkowa (Piotrków Trybunalski), a następnie został skierowany do biura werbunkowego w Noworadomsku (Radomsko). Stamtąd wrócił do Legionów. W 1917 uczestniczył w IV kursie wyszkolenia awansując do stopnia plutonowego. Po tzw. kryzysie przysięgowym i rozwiązaniu Legionów Polskich służył w Polskiej Sile Zbrojnej (Polnische Wehrmacht). Od 1918 w Wojsku Polskim; w grudniu 1918 awansowany do stopnia sierżanta. W wojnie z Rosją bolszewicką brał udział w walkach w szeregach 34 pułku piechoty; w kwietniu 1919 dowództwo pułku udzieliło mu pochwały (za męstwo okazane w boju otrzymał odznakę Dywizji Podlaskiej), został awansowany do stopnia sierżanta sztabowego. Po demobilizacji wrócił do pracy w fabryce włókienniczej „Częstochowianka”; był majstrem. W latach 30. pracował jako urzędnik w → Ubezpieczalni Społecznej w Częstochowie. W 1933–40 wchodził w skład Rady Nadzorczej Spółdzielni Spożywców → „Jedność”. Od początku lat 30. działał w Komitecie Niesienia Pomocy Bezrobotnym (należał do sekcji prowadzącej wywiady). 9 IX 1939 został uwięziony przez Niemców podczas akcji specjalnej zwanej Akcją AB. Po wojnie nadal pracował w Spółdzielni „Jedność”. Od 1947 należał do Związku Zawodowego Pracowników Spółdzielczych. Mieszkał przy ul. Małej 15. Zm. 5 IX 1968 w Częstochowie, pochowany został na cmentarzu Kule (w sektorze 44, rząd Z, grób nr 24). Odznaczony Krzyżem Niepodległości (1933).

W małżeństwie z Małgorzatą z Wiechów (od 1917) miał synów Mariana (1904–1981) i Stefana Wacława (1909–), absolwenta I Gimnazjum Państwowego im. R. Traugutta (1932), podporucznika rezerwy Wojska Polskiego, który w czasie okupacji niemieckiej był przetrzymywany w obozie jenieckim. Od 1946 był głównym księgowym Spółdzielni Spożywców „Jedność” w Częstochowie. Córkami Franciszka były: Stanisława (1902–1930), Aniela (1903–1953) i Wanda (1915–).

Częstochowski poradnik reklamowy z kalendarzem na rok 1911, s. 69; – Lech Mastalski, Polska Organizacja Wojskowa, Okręg Częstochowsko-Wieluński Va/IX 1915–1918, Częstochowa 2020, s. 179 (tu fot.); – Jerzy Mucha, 100 lat Spółdzielczości Spożywców w Częstochowie 1889–1999, Częstochowa 1999, s. 77, 79, 81, 92, 104, 262; Jan Pietrzykowski, Akcja AB w Częstochowie, Katowice 1971, s. 91; – „Express Częstochowski” 1930, nr 95, s. 2; – materiały w zbiorach Ośrodka Dokumentacji Dziejów Częstochowy Muzeum Częstochowskiego (m.in. odpis z akt odznaczeniowych Krzyża Niepodległości).

Andrzej Kuśnierczyk, Juliusz Sętowski