„Lewlen”

„Lewlen”, fabryka włókiennicza, założona w 1918 w Częstochowie przez → Jakuba (Jankiela) Lewita jako Częstochowska Mechaniczna Tkalnia „Bawełna”. Istniała przy ul. Przechodniej 11/15. Od 1929 funkcjonowała jako Fabryka Wyrobów Lnianych „Lewlen”. W 1934 produkowano w niej płótna lniane, ręcznikowe, obrusowe, prześcieradłowe, płótna sztywne krawieckie, taśmy lniane, konopne i jutowe, tkaniny lniane dla celów przemysłowych. Pracowało tam ok. 100 osób. W marcu 1934 syn właściciela zakładu – Dawid Lewit oraz główny księgowy firmy – Płocker zostali aresztowani; podejrzewano ich o dokonywanie nadużyć podatkowych na wielką skalę. Ponadto w związku z tą sprawą zatrzymano Mieczysława (Mendla) Asza (syna rabina → Nachuma Asza), który wraz z Płockerem usiłował przekupić funkcjonariuszy policji dokonujących rewizji. W kolejnych dniach aresztowano G. Brauna – właściciela hurtowego sklepu wyrobów „Lewlenu” (I Aleja 9), niektórych urzędników zakładu oraz magazyniera. Fabrykę na pewien okres zamknięto. Od 20 IV 1935 sprzedażą artykułów firmy w Częstochowie zajmował się I. Rząsiński (II Aleja 29). W czasie II wojny światowej zarządcą zakładu z ramienia niemieckich władz okupacyjnych był Alfred Kolaczek. Na początku czerwca 1944 oddział → Narodowej Organizacji Wojskowej w tajemnicy przed Niemcami wywiózł z zakładu około 20 tysięcy metrów różnych tkanin. Po zakończeniu wojny fabryka działała jako Zakład Włókienniczy, następca A. Herman. W 1947 funkcjonowała pod nazwą Zakład Włókienniczy „Herman – Lewlen”. Na jej terenie istniała modelarnia Aeroklubu Częstochowskiego. Po przejęciu przez państwo działała jako Częstochowskie Zakłady Przemysłu Bawełnianego (protokół zdawczo-odbiorczy sporządzono 27 IX 1950), a później na jej terenie ulokowano Technikum Przemysłu Bawełnianego. Obecnie działalność edukacyjną w dawnych budynkach fabrycznych przy ul. Przechodniej 11/15 prowadzi Centrum Kształcenia Zawodowego i Ustawicznego.

Żydzi częstochowscy. Słownik biograficzny, pod redakcją Juliusza Sętowskiego, Częstochowa 2020, s. 299–300 (biogram Jakuba Lewita, opracowany przez Wiesława Paszkowskiego i Juliusza Sętowskiego); – Spis abonentów sieci telefonicznych Dyrekcji Okręgu Poczt i Telegrafów w Krakowie na 1939 r., s. 50; Spis telefonów województwa stalinogrodzkiego. Rok 1956, s. 121; – Dorota Czech, Kalendarium przemysłu i rzemiosła Częstochowy i okolic, „Almanach Częstochowy” 2010, s. 158; – „Dobry Wieczór! Kurier Czerwony” 1934, nr 115, s. 4; „Gazeta Częstochowska” 2016, nr 14; „Goniec Częstochowski” 1934, nr 73, s. 4, nr 98, s. 6, 1935, nr 94, s. 10; „Katowicki Dziennik Wojewódzki” 1950, nr 17, s. 195; „Palestyna i Bliski Wschód” 1934, nr 4–5; – materiały w zbiorach Ośrodka Dokumentacji Dziejów Częstochowy Muzeum Częstochowskiego.

Paweł Michalski