Lederman Mojżesz (Moszek) Hersz

Lederman Mojżesz (Moszek) Hersz (1895–1964), rzemieślnik, działacz polityczny i kulturalny. Ur. 15 X 1895 w Częstochowie, był synem Szymona, szewca i Sury Estery z Rozenbergów.

Posiadał wykształcenie elementarne, prowadził warsztat szewski w Częstochowie. Mieszkał przy ul. Piłsudskiego 17. Był działaczem politycznym; w latach 20. i 30. należał (wraz z → Rafałem Federmanem) do kierownictwa (przez pewien czas był prezesem) Ogólnożydowskiego Związku Robotniczego Bund w Częstochowie. W 1919 z ramienia Bundu kandydował z okręgu częstochowskiego do Sejmu, lecz nie wszedł. W wyborach do Rady Miejskiej (RM) w Częstochowie w 1927 uzyskał mandat (z listy Bundu); w RM był członkiem komisji kulturalno-artystycznej. Na początku 1929 złożył mandat radnego, motywując to przeciążeniem pracą partyjną; na jego miejsce wszedł → Aron Peretz. W czasie okupacji niemieckiej w 1941 zmuszony do zamieszkania w getcie. Aresztowany przez Niemców i wywieziony do obozu Auschwitz. Przeżył obóz i w 1945 powrócił do Częstochowy. Nadal działał (do 1948) w Bundzie. Przez szereg lat należał do zarządu (pełnił funkcję sekretarza) oddziału częstochowskiego → Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego Żydów (TSKŻ) (siedziba znajdowała się przy ul. Jasnogórskiej 36); był przewodniczącym komisji kulturalno-oświatowej TSKŻ, a także opiekunem klubu dziecięco-młodzieżowego im. Janusza Korczaka. Należał do Związku Bojowników o Wolność i Demokrację. Mieszkał przy ul. Pałczyńskiego (Focha) 8/9. Zm. 20 II 1964 w Częstochowie, pochowany został na cmentarzu żydowskim (grób 1383 I). Odznaczony Złotym Krzyżem Zasługi.

Wiesław Paszkowski, Cmentarz żydowski w Częstochowie. Przewodnik, t. I, Częstochowa 2012, s. 145; – Ryszard Szwed, Radni miasta Częstochowy w latach międzywojennych (1919–1939), [w:] Społeczeństwo Częstochowy w latach 1918–1939, Częstochowa 1997, s. 50; Robert Szwed, Wybory do Sejmu Ustawodawczego II Rzeczypospolitej w okręgu częstochowskim, [w:] Częstochowa w pierwszych latach Polski odrodzonej, pod red. R. Szweda, J. Mizgalskiego, W. Palusa, Częstochowa 1994, s. 19; – „Express Częstochowski” 1929, 1929, nr 64, s. 2; „Nowy Express Częstochowski” 1928, nr 64, s. 2; „Życie Częstochowy” 1964, nr 47, s. 6 (nekrolog); – Archiwum Państwowe w Częstochowie, Archiwum Miasta Częstochowy 5412, p. 228, Magistrat Częstochowy 5503, s. 318, 383, 384; Urząd Stanu Cywilnego w Częstochowie, księgi metrykalne, akt zgonu nr 223/1964; – materiały (m.in. wypisy z ksiąg metrykalnych) w zbiorach Ośrodka Dokumentacji Dziejów Częstochowy Muzeum Częstochowskiego.

Juliusz Sętowski, Wiesław Paszkowski