Lasocki Stefan

Lasocki Stefan (1869–1913?), pseud. Henryk, Karol. Inżynier, działacz niepodległościowy i społeczny. Ur. 28 XI 1869 w Warszawie, był synem Juliana. Pochodził z rodziny szlacheckiej.

Ukończył szkołę realną w Warszawie. W 1890–94 studiował na Wydziale Mechanicznym, a w 1894–1900 na Wydziale Chemicznym Instytutu Politechnicznego w Rydze. W czasie studiów był członkiem korporacji „Arkonia”. W sierpniu 1900 podjął pracę jako inżynier technolog w laboratorium chemicznym → Huty „Częstochowa” Bernarda Hantkego w Rakowie; w 1901–05 zajmował tam stanowisko asystenta zawiadowcy, a później do 30 IV 1908 zawiadowcy na wydziale walcowni. Od 1901 należał do Polskiej Partii Socjalistycznej (PPS). W 1902–04 był organizatorem kół PPS oraz wykładowcą w tychże kołach na terenie huty. O tym okresie jego działalności wspomina Walery Sławek: „przyjeżdżałem tu [do Rakowa] później – w 1902 i początkach 1903. Organizacja już istniała. Należeli do niej późniejsi członkowie Organizacji Bojowej – inż. Lasocki i → Marian Głuchowski oraz kilku robotników”. Lasocki należał też do koła inteligencji PPS. Od wiosny 1905 był czynny w Organizacji Spiskowo-Bojowej (OSB); jako instruktor tworzył dziesiątki bojowe i prowadził z nimi (w lesie olsztyńskim k. Częstochowy) ćwiczenia w posługiwaniu się bronią. Od połowy 1905 dokonywał w Częstochowie i w Rakowie reorganizacji struktur OSB, dzieląc dziesiątki na bardziej praktyczne w działalności bojowej – piątki. Aresztowany 17 XI 1905 przez Rosjan w grupie ośmiu inżynierów, po tym jak policja i wojsko natrafiły w hucie na skład broni białej. Wkrótce zwolniony z aresztu. W 1906–07 należał do kierownictwa częstochowskiej PPS, wchodził w skład Okręgowego Komitetu Robotniczego (OKR), a po rozłamie w partii (listopad 1906) – OKR PPS Frakcji Rewolucyjnej (FR). Prawdopodobnie na początku 1906 w jego mieszkaniu w Dąbiu miało miejsce spotkanie Józefa Piłsudskiego z członkami częstochowskiego OKR, reprezentującymi niepodległościowe skrzydło „starych”. Lasocki działał też na niwie społecznej m.in. w 1902–04 wraz z grupą pracowników huty brał udział w założeniu Stowarzyszenia Spożywczego w Rakowie. Od czerwca 1906 uczestniczył w pracach Komitetu Szkoły Polskiej, który doprowadził do utworzenia I Polskiego Gimnazjum w Częstochowie. W październiku tr. wraz z wieloma inteligentami związanymi z PPS przystąpił do → Towarzystwa Szerzenia Wiedzy. W kwietniu 1907, zapewne czując się zagrożony uwięzieniem, wyjechał do Niemiec. Powrócił do Częstochowy, gdzie na początku grudnia tr. został aresztowany. Uwolniony 15 XII 1907, do 30 IV 1908 nadal pracował w hucie jako zawiadowca walcowni. Żandarmeria częstochowska miała informacje o jego przynależności do PPS-FR (świadczy o tym jego nazwisko pod numerem 207 w wykazie członków partii z Częstochowy i powiatu częstochowskiego, który znajdował się w posiadaniu Zarządu Żandarmerii Powiatów Częstochowskiego i Noworadomskiego). Na początku maja 1908, przypuszczalnie z powodu aresztowań związanych ze zdradą instruktora OB PPS FR Edmunda Tarantowicza, zmuszony był opuścić Częstochowę. Poszukiwany był przez policję. Wyjechał na południe Rosji. Od 1910 pracował jako asystent zawiadowcy w Zakładzie Metalurgicznym w Juzowce (obecnie Donieck). Przypuszczalnie tam (ok. 1913) popełnił samobójstwo. Pośmiertnie odznaczony Krzyżem Niepodległości z Mieczami (1931).

Album academicum Ryskiego Instytutu Politechnicznego, Ryga 1912, s. 248; Księga adresowa byłych wychowańców Politechniki Ryskiej członków korporacji „Arkonii” i „Welecji”, Warszawa 1905, s. 32; Księga pamiątkowa „Arkonii” 1879–1929, cz. III, Warszawa 1929, s. 40; – Stanisław Martynowski, Polska bojowa, Łódź 1937, s. 114 (tu portret); Jerzy Mucha, 100 lat spółdzielczości spożywców w Częstochowie 1899–1999, Częstochowa 1999, s. 27; Juliusz Sętowski, Czyn zbrojny organizacji bojowych Polskiej Partii Socjalistycznej w Częstochowie 1904–1910, Częstochowa 2003, s. 19, 38, 51, 60, 62, 70, 165, 189–190 (biogram); – „Dziennik Częstochowski” 1906, nr 227, s. 2, nr 283, s. 3; „Legion” 1931, nr 9–10, s. 27; Adam Uziembło, W Częstochowie i na Rakowie, „Niepodległość” 1936, t. XIV, s. 354, Janusz Głuchowski, Okręg belgijski ZWC i Związku Strzeleckiego w latach 1909–1914, „Niepodległość” 1958 (Londyn), t. VI, s. 78; – Archiwum Akt Nowych VI, Archiwum PPS 305/III/t. 62, k. 10, 305/VI/62 s. 7; Archiwum Główne Akt Dawnych, Prokurator Warszawskiej Izby Sądowej 3772 k. 6, Pomocnik Generał Gubernatora Warszawskiego 442 k. 72–73; Archiwum Państwowe w Warszawie, Warszawski Gubernialny Zarząd Żandarmerii 3013 k. 121, 387, 4456 k. 170; Wojskowe Biuro Historyczne, Akta Krzyża Niepodległości z Mieczami t. 10; – materiały w zbiorach Ośrodka Dokumentacji Dziejów Częstochowy Muzeum Częstochowskiego.

Juliusz Sętowski