Krawczyk Wiktor

Krawczyk Wiktor (1899–1977), pseud. Dewor, Jerzy, Konrad, Wicek, Wysoki. Ur. 25 VII 1899 w Łodzi, był synem Franciszka, uczestnika rewolucji 1905–07, wnukiem uczestnika powstania 1863–64. Ukończył szkołę miejską, później uzupełnił wykształcenie do 6 klas gimnazjum na kursach dokształcających Polskiej Macierzy Szkolnej. Od końca 1915 był członkiem Polskiej Partii Socjalistycznej (PPS) w dzielnicy Widzew w Łodzi, zajmował się kolportażem prasy socjalistycznej, organizowaniem masówek, a następnie zakładaniem kół partyjnych. Uczestniczył w starciach z policją w czasie manifestacji 3 V 1916 oraz podczas manifestacji 1-majowej 1917. Od 1916 należał do Polskiej Organizacji Wojskowej, a od lutego następnego roku do Pogotowia Bojowego PPS. Na polecenie partii w listopadzie 1917 wstąpił do Polskiej Siły Zbrojnej (Polnische Wehrmacht). Utrzymywał wówczas kontakt z Eugeniuszem Ajnenkielem i A. Purtalem. Początkowo służył w II batalionie w Ostrowi-Komorowie, a od wiosny 1918 był słuchaczem szkoły podoficerskiej. Odkomenderowany wraz z kompanią tej szkoły do Dąbrowy Górniczej, uczestniczył w listopadzie 1918 w rozbrajaniu okupantów niemieckich, a następnie, w szeregach 11 pułku piechoty brał udział w wojnie z Rosją bolszewicką, awansując do stopnia sierżanta. W lipcu 1921 zdemobilizowany. W okresie międzywojennym był sekretarzem Komitetu Dzielnicowego PPS Widzew, kierownikiem biblioteki dzielnicowej i członkiem Łódzkiego Okręgowego Komitetu Robotniczego. W czasie okupacji niemieckiej początkowo przebywał w Łodzi, odgrywając poważną rolę w konspiracyjnej PPS-Wolność, Równość, Niepodległość (WRN). Jako przedstawiciel Łodzi był obecny 7 IX 1941 na tzw. Nadzwyczajnej Konferencji Przedstawicieli Mas Pracujących Polski. Po aresztowaniu grupy działaczy PPS w listopadzie 1941, przedostał się na teren Generalnego Gubernatorstwa. Z Warszawy Kazimierz Pużak skierował go do Częstochowy, gdzie był obok → Mieczysława Brzozowicza i Stanisława Hermana czołowym działaczem (przewodniczącym) PPS-WRN, komendantem Organizacji Wojskowej PPS (pseud. Wicek). Reprezentował też ten okręg na ogólnokrajowych konferencjach PPS-WRN. Od marca 1945 na polecenie Zygmunta Zaremby wznowił konspiracyjną działalność w okręgu częstochowskim. W okresie pertraktacji w sprawie przyjęcia do PPS członków WRN wszedł do wewnętrznej Komisji Weryfikacyjnej powołanej przez grupę Zaremby. Utworzony w styczniu 1946 konspiracyjny Krajowy Ośrodek PPS-WRN powierzył mu kierownictwo tzw. Częstochowskim Ośrodkiem Peryferyjnym. Był realizatorem programu pracy konspiracyjnej w PPS, związku zawodowego i innych organizacji społecznych, stałym informatorem tzw. Przeglądu Krajowego. Aresztowany 4 VI 1947 w Łodzi pod zarzutem kierowania działalnością nielegalnej PPS-WRN okręgu częstochowskiego (od marca–kwietnia 1945 do dnia aresztowania), w procesie kierownictwa PPS-WRN z Pużakiem na czele (5–19 XI 1948) został skazany przez Rejonowy Sąd Wojskowy w Krakowie na dziewięć lat więzienia. Po zastosowaniu amnestii wyrok zmniejszono do czterech lat i sześciu miesięcy. Zwolniony z więzienia w 1952, wrócił do Łodzi. Pracował w Powszechnej Spółdzielni Spożywców, następnie był kierownikiem eksploatacji Robotniczej Spółdzielni Mieszkaniowej „Lokator”. W 1963 odszedł na emeryturę. Zm. 14 II 1977 w Łodzi. Odznaczony Krzyżem Walecznych (1921) i Medalem Niepodległości (1938).

Słownik biograficzny działaczy Polskiego Ruchu Robotniczego (Andrzej Krzysztof Kunert), t. 3, Warszawa 1992, s. 434–435; – materiały w zbiorach Ośrodka Dokumentacji Dziejów Częstochowy Muzeum Częstochowskiego.

Juliusz Sętowski