Krakowska ulica

Krakowska ulica, jedna z najstarszych i najważniejszych dróg w Częstochowie, wraz z ul. Warszawską główna arteria częstochowskiej dzielnicy → Stare Miasto. Biegnie od → Pl. Daszyńskiego do węzła drogowego z Al. Wojska Polskiego (do lat 50. XX w. nazwa „Krakowska” obejmowała ciąg komunikacyjny od centrum miasta do dzielnicy Raków). Znajduje się na dawnym, mającym rodowód średniowieczny „szlaku krakowskim” – łączącym Małopolskę z Wielkopolską i Mazowszem. W I połowie XIX w. droga była zadbana – wybrukowano ją kamieniem wapiennym, ponadto na odcinku od Starej Częstochowy do Błeszna obsadzona była topolami. Korzystne usytuowanie ul. Krakowskiej: na starym i uczęszczanym szlaku handlowym i w pobliżu Warty spowodowało, że w okresie rewolucji przemysłowej i później wzdłuż niej i w jej pobliżu ulokowano większe i mniejsze zakłady przemysłowe: przędzalnie „Motte” i „Warta”, obiekty Papierni, a także fabrykę spinek metalowych D. Bornstein i Synowie, fabrykę mebli giętych D. Szmulewicz i Spółka i wiele innych. Ponadto działał tam młyn Piltza, sklepy i punkty usługowe. Ulicę Krakowską zamieszkiwali w dużej mierze przedstawiciele klasy robotniczej. W I połowie XX w. pojawiły się przy niej architektoniczne akcenty wielkomiejskie: Katedra pw. św. Rodziny (w latach 20. zbudowano także plebanię – w stylu „dworkowym”) oraz nowoczesny gmach szkoły (pod nr. 29). Teren tej placówki uznano za reprezentacyjny i godny ustawienia → pomnika Józefa Piłsudskiego; monument usytuowano tam w 1937, po przeniesieniu go z ul. Sowińskiego (został zniszczony przez Niemców w 1941). W 1922 wystąpiono z inicjatywą zmiany nazwy ul. Krakowskiej na ul. Narutowicza, by uhonorować pierwszego prezydenta Rzeczypospolitej, zamordowanego przez zamachowca. Zmiany nazwy dokonano w 1926. Pomimo forsowania przez miejscowych polityków chadeckich pomysłu powrotu do starego miana, ulica zachowała na prawie 30 lat nadanego w 1926 patrona. W 1954 część ul. Narutowicza od Pl. Nowotki (Daszyńskiego) do wiaduktu nad torami (obok fabryki „Częstochowianka”) otrzymała nazwę ul. Stalinogrodzka, zaś część południową w stronę → Rakowa nazwano ul. Polskiej Partii Robotniczej. W 1956 staromiejskiej części drogi (na północ od wiaduktu) przywrócono historyczną nazwę – ul. Krakowska (na tymczasowym planie Częstochowy z 1957 przeznaczonym do użytku służbowego ulica ta oznaczona jest błędnie jako „Katowicka”; plan ten był opracowywany był poza Częstochową i autorzy nie znali poprzednich nazw arterii – w żadnym etapie dziejów miasta określenie to nie dotyczyło ul. Krakowskiej). W latach PRL wybudowano przy tej ulicy czteropiętrowe bloki mieszkalne. Przy zakładach „Warta” usytuowano → pomnik Feliksa Dzierżyńskiego (zlikwidowany po 1990). Prestiż ul. Krakowskiej spadł gwałtownie na początku lat 90. wraz z upadkiem dużych zakładów przemysłowych. Również mniejsze zakłady i punkty usługowe z biegiem lat opuszczały ul. Krakowską. Od początku XXI w. południowa część arterii przechodzi modernizację. Prace rozpoczęto wraz ze wznoszeniem obiektów Galerii Jurajskiej; powstały połączenia z nowymi ulicami: Kanał Kohna i ks. Wróblewskiego. Wybudowano także równoległy obok istniejącego most na Warcie; odcinek ul. Krakowskiej od tych mostów do skrzyżowania z nowym łącznikiem w kierunku ul. 1 Maja składa się obecnie z dwóch nitek. Otwarcie pod koniec kwietnia 2026 tego łącznika spowoduje zwiększenie ruchu na ul. Krakowskiej. W ostatnich latach wyburzono przy niej szereg domów mieszkalnych, uszczuplając zwartą zabudowę. Wiele starych obiektów jest zaniedbanych. Powstały nieliczne nowe budynki mieszkalne i usługowe. Mimo różnych działań inwestycyjnych dotąd ul. Krakowskiej nie zdołano przywrócić charakteru żywej ulicy, atrakcyjnej dla mieszkańców i przybyszów.

Częstochowa. Plan miasta. Wydanie tymczasowe, [b.m.w.] 1957; – Tomasz Haładyj, Do fabryk i w stronę Krakowa, „Gazeta Wyborcza. Częstochowa” 25 I 2005, s. 4–6; – Bartosz Mikołajczyk, Dzieje traktu krakowskiego w Częstochowie, „Korzenie” 2015, nr 2, s. 18–19; – Maria Stępień, „Nazwy dzielnic, placów i ulic miasta Częstochowy w rozwoju historycznym”, s. 105–107 (praca magisterska, maszynopis w zbiorach Ośrodka Dokumentacji Dziejów Częstochowy); materiały w zbiorach Ośrodka Dokumentacji Dziejów Częstochowy Muzeum Częstochowskiego.

Paweł Michalski