Krakowska 29

Krakowska 29, budynek szkolny wzniesiony w 1927–35 na terenach boiska klubu → „Victoria” (przy ówczesnej ul. Narutowicza 29). Monumentalny gmach zbudowano według projektu inż. → Wiktora Strokołowskiego. Roboty budowlane wykonywano w dwóch fazach (pierwsza – w 1927–33, zaś w 1935 dokonano uroczystego poświęcenia budowli). Obiekt składa się z dwóch części. Działalność w nowym gmachu rozpoczęły szkoły powszechne: nr 6 i 7. Oprócz sal lekcyjnych i pomieszczeń administracyjnych w skład obiektu wchodziły m.in.: sala gimnastyczna, świetlica, czytelnia i biblioteka. Od 6 VIII 1937 przed frontem budynku stał → pomnik Józefa Piłsudskiego. Pod koniec sierpnia 1939, w związku z zagrożeniem wojennym, w gmachu urządzono szpital polowy Wojska Polskiego; ponadto na dziedzińcu szkoły wykopano rowy – schrony przeciwlotnicze. W nocy z 1 na 2 IX 1939 do tego budynku przeniesiono chorych oraz urządzenia ze Szpitala Miejskiego (z uwagi na położenie koło torów i wiaduktu narażony był na ataki lotnictwa niemieckiego). Personel wojskowy szpitala polowego został ewakuowany 2 IX 1939. Po wkroczeniu wojsk niemieckich do Częstochowy gmach objął 72 Batalion Żandarmerii SS z Wiednia. Na terenie należącym do szkół, w rowach przeciwlotniczych, grzebano ofiary masakry urządzonej przez żołnierzy regularnych wojsk niemieckich 4 IX 1939 (→ krwawy poniedziałek). Prowizorycznie chowano tam także zmarłych pacjentów polskiego szpitala oraz osoby, które zginęły w czasie działań wojennych w różnych częściach miasta (m.in. w wyniku nalotów). Zwłoki ekshumowano 14 II 1940. W okresie okupacji niemieckiej w gmachu funkcjonowały: szpital wojskowy, posterunek żandarmerii oraz magazyny wojskowe. W 1941 Niemcy zniszczyli pomnik Piłsudskiego. Po wkroczeniu wojsk radzieckich do Częstochowy dawny obiekt szkolny służył jako szpital dla żołnierzy Armii Czerwonej. 13 XI 1945 oddano go polskim władzom – powróciła do niego SP nr 6. Budynek nie ucierpiał znacznie w czasie wojny, ale był zdewastowany wewnątrz, brakowało mebli i pomocy naukowych, ponadto Niemcy zniszczyli dokumentację szkolną. Przy SP nr 6 zaczęły działać organizacje: Związek Harcerstwa Polskiego i Polski Czerwony Krzyż. Od roku szkolnego 1955/1956 placówka nosiła nazwę: Szkoła Podstawowa i Liceum Ogólnokształcące nr 1 w Częstochowie. W 1963 rozdzielono je i szkole średniej nadano nazwę: → V Liceum Ogólnokształcące im. A. Mickiewicza. W 1979–86 działała w składzie Zespołu Szkół im. A. Mickiewicza. W listopadzie 1980 w budynku LO doszło do trzech (celowo wywołanych) pożarów; remont trwał długo, lecz nauczania nie przerwano. W 1999 rozpoczęto prace renowacyjne w obiekcie. W 2007 wymieniono stolarkę okienną. Wkrótce LO przejęło część budynku po likwidowanym gimnazjum. Ocieplono i odnowiono wszystkie elewacje. W 2019 oddano do użytku boisko wielofunkcyjne. W 2021 wyremontowano korytarze szkoły, przeprowadzono renowację dachu. Od 2019 w LO działa Izba Tradycji Czynu Niepodległościowego. Przy szkole istnieje też Społeczny Komitet Odbudowy Pomnika Marszałka Józefa Piłsudskiego w Częstochowie, mający na celu przywrócenie miastu historycznego monumentu. W maju 2018, podczas prac porządkowych, przed budynkiem szkoły odnaleziono medalion – fragment zniszczonego przez Niemców pomnika. Obecnie jest on częścią ekspozycji na terenie placówki. Na ścianie frontowej umieszczono tablice upamiętniające marsz. Piłsudskiego oraz mieszkańców miasta, którzy ponieśli śmierć w czasie II wojny światowej.

Zbigniew Grządzielski, Był taki czas… Okupacyjne epizody Częstochowy i powiatu częstochowskiego w latach 1939–1945, [w:] Instytut Filozoficzno-Historyczny. Wyższa Szkoła Pedagogiczna w Częstochowie. Biuletyn 27 (8) 2001, Częstochowa 2001, s. 154, 155; – Bolesław Kurkowski, Z krwawych dni Częstochowy. Wspomnienia o zbrodni Wehrmachtu z 4 września 1939, Częstochowa 2009, s. 58–60; – Tadeusz Piersiak, Nadzieja dla V LO, „Gazeta Wyborcza. Częstochowa” 22–24 III 2008, s. 3; – Jan Pietrzykowski, Cień swastyki nad Jasną Górą. Częstochowa w okresie hitlerowskiej okupacji 1939–1945, Katowice 1985, s. 16; – Stanisław Rybicki, Pod znakiem lwa i kruka. Fragmenty wspomnień z lat okupacji, Warszawa 1965, s. 76; – „Gazeta Wyborcza. Gazeta w Częstochowie” 20 XI 1993, s. 3; „Goniec Częstochowski” 1935, nr 35, s. 3–4; materiały w zbiorach Ośrodka Dokumentacji Dziejów Częstochowy Muzeum Częstochowskiego.

Paweł Michalski