Kożan Stanisław

Kożan Stanisław (1890–1982), nauczyciel, kierownik szkoły, radny miejski, działacz oświatowy i społeczny. Ur. 19 V 1890, był synem Władysława (–1939), szewca i Agnieszki z Miłkowskich, bratem Stefana (27 VIII 1905–), który służył w 84 pułku piechoty w Pińsku, później w stopniu kapitana był dowódcą kompanii w Korpusie Ochrony Pogranicza „Borszczów”. Ranny w wojnie 1939, przedostał się później do Francji, walczył w kampanii francuskiej w szeregach 3 Pułku Grenadierów Śląskich. Wzięty do niewoli niemieckiej. W 1946 wrócił do Polski, zamieszkał w Częstochowie; Wacława, żołnierza 7 pułku piechoty legionowej, który podczas wojny z Rosją bolszewicką zginął 4 VI 1920 w miejscowości Bubny; Aleksandra, który jako żołnierz 7 pułku artylerii ciężkiej walczył w 1920 w wojnie z Rosją bolszewicką, a w 1939 w wojnie z Niemcami. Kożan od 1910 uczył w prywatnych szkołach we Włocławku i Dąbrowie (Dąbrowa Górnicza). W 1914–19 pracował w Częstochowie jako nauczyciel, był też działaczem oświatowym; kierował szkołą kolejową, wykładał na → kursach samokształcenia, a od 1917 w Seminarium Nauczycielskim im. Tadeusza Kościuszki (→ Państwowe Seminarium Nauczycielskie im. T. Kościuszki); był tam zastępcą dyrektora. Z ramienia → Polskiej Macierzy Szkolnej kierował kursami dla analfabetów oraz kursami dla rzemieślników. W 1916–17 był członkiem zarządów → Stowarzyszenia Nauczycielstwa Polskiego i Koła Przyjaciół Młodzieży. W 1915–17 wygłaszał odczyty patriotyczne, m.in. o powstaniu listopadowym. Od 1915 należał do → Komitetu Narodowego w Częstochowie (podporządkowanego Komitetowi Naczelnemu Zjednoczenia Stronnictw Niepodległościowych). W 1916–18 był członkiem → Polskiej Organizacji Wojskowej. W 1919 z ramienia Narodowego Komitetu Wyborczego wszedł do Rady Miejskiej. Od tego roku pełnił funkcję inspektora szkolnego powiatu słonimskiego. Od 1925 piastował to stanowisko w Janowie Lubelskim, od 1929 w Białej Podlaskiej, a w 1930–32 w Łukowie. Od 1950 kierował spółdzielnią rolniczą w Międzychodzie. Zm. 11 X 1982 we Wrocławiu i pochowany został na tamtejszym Cmentarzu Grabiszyńskim. Odznaczony Złotym Krzyżem Zasługi (1939), Medalem Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości, odznaką honorową „Za walkę o szkołę polską”.

Jego żoną (od 1911 Włocławek) była Maria, mieli czworo dzieci: synów Janusza (–2009 Otwock) i Leszka (który zginął w 1939), córki Marię, zamężną Balcewicz i Barbarę, zamężną Dobromirską.

Cmentarz św. Rocha w Częstochowie. Przewodnik biograficzny, red. J. Sętowski, Częstochowa 2012, s.112 (dot. brata Aleksandra); – Jan Prüffer, Szkolnictwo w Częstochowie w okresie wojny (1914–1916), Częstochowa 1916, s. 24, 25, 44; Ryszard Szwed, Radni miasta Częstochowy w latach międzywojennych (1919–1939), [w:] Społeczeństwo Częstochowy w latach 1918–1939, pod red. R. Szweda i W. Palusa, Częstochowa 1997, s. 50; Ryszard Rybka, Kamil Stepan, Rocznik oficerski rezerw 1939, Kraków 2006, s. 929 (dot. brata Stefana); – „Goniec Częstochowski” 1916, nr 225, s. 3; – materiały w zbiorach Ośrodka Dokumentacji Dziejów Częstochowy Muzeum Częstochowskiego (w tym kopie dokumentów i fotografii przekazane przez rodzinę).

Juliusz Sętowski