Kolwas Wawrzyniec

Kolwas Wawrzyniec (1867–1965), przemysłowiec, handlowiec, radny miejski, działacz rzemieślniczy. Ur. w Błoniu k. Warszawy, był synem Wawrzyńca i Julii z Górskich (jej rodzice, ziemianie utracili majątek po powstaniu 1863–64, dwóch jej braci zginęło w walkach powstańczych).

Ukończył cztery oddziały szkoły początkowej, następnie terminował w zakładzie rzemieślniczym. Otrzymał pracę w firmie Gostyńskiego w Warszawie, która wykonywała różnego rodzaju konstrukcje. Pełnił funkcję majstra, później obermajstra. Przygotowywał konstrukcje mostu na rzece Angarze. Około 1903 z ramienia firmy brał udział w przygotowaniu metalowych konstrukcji dla nowej wieży klasztoru jasnogórskiego. Działał w Związku Metalowców w Warszawie. Od 1910 mieszkał w Częstochowie przy ul. Fabrycznej (obecnie ul. Mielczarskiego) 9 (później był to numer 14). Pracował w fabryce braci Kanczewskich, następnie otworzył własną fabryczkę, która wykonywała pompy, rezerwuary wodne do łazienek, zakładała kanalizację. Jego firma m.in. kanalizowała budynek Ulenu przy ul. Ogrodowej (na zlecenie firmy Ulen). W 1917 był przewodniczącym → Związku Zawodowego Pracowników Przemysłu Żelaznego w Częstochowie. W 1912 był współzałożycielem Spółdzielni Rzemieślniczej → „Rzemieślnik”. Działał w samorządzie rzemieślniczym, był sekretarzem Okręgowego Towarzystwa Rzemieślniczo-Przemysłowego (później → Okręgowe Towarzystwo Rzemieślnicze). Zasiadał w komisjach egzaminacyjnych czeladniczych i mistrzowskich. W 1917 należał do założycieli → Stowarzyszenia Właścicieli Nieruchomości; współtworzył statut tegoż stowarzyszenia. W 1919 z ramienia Narodowego Komitetu Wyborczego wszedł do Rady Miejskiej w Częstochowie. W I połowie lat 30. jego zakład ze względu na trwający kryzys ekonomiczny podupadł. Mimo prób ratowania firmy (zaciągnięta pożyczka) w 1936 została ona zlicytowana. Kolwas przeniósł się wówczas do Białegostoku, gdzie założył biuro instalacyjne. Później takież biuro uruchomił w Warszawie. W 1939 powrócił do Częstochowy i otworzył sklep z materiałami tekstylnymi (przy I Alei), później uruchomił drugi sklep – z materiałami metalowymi i częściami rowerowymi (przy Al. Wolności). W czasie okupacji niemieckiej zlikwidował ten drugi sklep, a otworzył Koncesjonowany Zakład Hydrauliczno-Mechaniczny (przy I Alei 5). Po wojnie nadal prowadził sklep z tekstyliami. Około 1949 został zmuszony przez władze komunistyczne do jego likwidacji. Podjął pracę jako projektant w Przedsiębiorstwie Wodociągów i Kanalizacji. Po 1954 wyjechał do Zakopanego i zamieszkał u córki Marii. Tam zm. w 1965. Przewieziony do Częstochowy, został pochowany na cmentarzu Kule (sektor 7, rząd PD, grób 6).

W małżeństwie z Marią z Elwardów (wcześniej Elwardtez) (1876–1954) miał siedmioro dzieci, m.in. synów: Jana, który wyjechał do Stanów Zjednoczonych i jako ochotnik, żołnierz oddziałów polskich, w 1917–18 brał udział w walkach na froncie we Francji; Alfreda Wacława, który przetrzymywany był w niemieckim obozie koncentracyjnym Auschwitz i zginął w Gross-Rosen; Andrzeja; Zenona (1919–2012); córki: Marię, zamężną Chołdyk, Eligię, zamężną Cholewicką.

Ryszard Szwed, Radni miasta Częstochowy w latach międzywojennych (1919–1939), [w:] Społeczeństwo Częstochowy w latach 1918–1939, pod red. R. Szweda i W. Palusa, Częstochowa 1997, s. 50; 50 lat spółdzielni „Rzemieślnik” w Częstochowie, Częstochowa 1963, s. 19 (tu fot.); 75 lat (1913–1988). Spółdzielnia Rzemieślnicza „Rzemieślnik” w Częstochowie, Częstochowa [1988]; – „Goniec Częstochowski” 1914, nr 385, s. 2, 1917, nr 133, s. 3, 1918, nr 215, s. 3, 1931, nr 49, s. 22 (jednodniówka); „Kurier Częstochowski” 1943, nr 186, s. 6; – informacje syna, Zenona Kolwasa z Częstochowy oraz materiały w jego posiadaniu; – odpis z inskrypcji nagrobnej.

Juliusz Sętowski