Kino „Wolność”

Kino „Wolność”, placówka kulturalno-rozrywkowa uruchomiona w 1929 przy ul. Kościuszki 18 (później pod nr 1–5) w Częstochowie. Budynek, w którym się znajduje został wzniesiony na potrzeby nowego częstochowskiego kina z inicjatywy → Maurycego Neufelda, dr. → Ludwika Batawii i Fabiana Zylbera, w oparciu o projekt warszawskich architektów: → Jerzego Gelbarda oraz Grzegorza i Romana Sigalinów. Budowa, prowadzona pod kierownictwem inż. Landaua, trwała pięć miesięcy (ze względu na wysokie koszty prac budowlanych udziały w kinie sprzedano Maurycemu Częstochowskiemu, Stefanowi Kaczmarskiemu i → Janowi Otrembskiemu). Kino, któremu nadano nazwę „Casino”, otwarto 14 XI 1929. Obiekt mógł pomieścić 1200 widzów, był dobrze wyposażony pod względem technicznym, zadbano także o jego wystrój. W miejscowej prasie chwalono modernistyczną architekturę budynku. W 1931, w okresie światowego kryzysu ekonomicznego, właściciele kina „Casino” zbankrutowali, zaś obiekt wystawiono na sprzedaż. Nowy właściciel kina – Adolf Goldberg, zlecił przeprowadzenie w nim remontu. Po zakończeniu robót placówka podjęła działalność (we wrześniu 1931) jako „Grand Kino”. Wiosną 1933 prowadzenie kina przejął jeden z synów A. Goldberga; zmienił on nazwę obiektu na „Luna”. W 1935 na budynku zamontowano neon z nazwą i stylizowanym uśmiechniętym księżycem. Oprócz pokazów filmowych odbywały się tam także inne wydarzenia, m.in. koncerty. Po wybuchu wojny w 1939 kino nie działało przez kilkanaście dni. Niemieckie władze okupacyjne szybko zdecydowały o jego uruchomieniu – 14 IX 1939 wznowiono w „Lunie” wyświetlanie filmów. Na początku okupacji niemieckiej seanse w „Lunie” były przeznaczone dla wszystkich i nie pobierano opłat za wejście. Wkrótce kino stało się placówką „tylko dla Niemców”. Po pewnym czasie okupanci uznali, że obiekt jest na ich potrzeby zbyt duży. Organizowali w nim, oprócz seansów filmowych dla Polaków, także przymusowe, propagandowe spotkania częstochowskich urzędników miejskich i pracowników przemysłu z przedstawicielami władz III Rzeszy. Tuż po zakończeniu okupacji niemieckiej w 1945 kino otrzymało nazwę „Wolność”. W upaństwowionym obiekcie organizowano także akademie, odczyty, zabawy taneczne, przedstawienia cyrkowe, a nawet walki bokserskie oraz występy satyryczne i muzyczne. W lecie 1960 w związku z planowanym zainstalowaniem neonu z nazwą kina, redakcja „Życia Częstochowy” zaproponowała przywrócenie obiektowi dawnej nazwy „Luna” jako bardziej stosownej dla tego rodzaju placówki; nazwy jednak wówczas nie zmieniono. W październiku tr. zamontowano na sali kinowej ekran do wyświetlania obrazu panoramicznego. Na przełomie 1966/67 budynek wyremontowano (kino wznowiło działalność z opóźnieniem – 10 V 1967), lecz nie przeprowadzono koniecznego już wówczas remontu generalnego. Całkowitej modernizacji dokonano tam w 1976–78 (po remoncie na sali kinowej znajdowało się 499 miejsc). W kinie odbywały się seanse Dyskusyjnego Klubu Filmowego, festiwale, wystawy plakatu filmowego oraz spotkania z reżyserami i aktorami. Kierownikami kina „Wolność” byli: Józef Stawiński, Lech Tulak, Ryszard Pianko i Ryszard Kopeć. W 1991 kino przeszło w ręce prywatne – wydzierżawił je były kierownik R. Kopeć, a wkrótce prowadzeniem placówki zajął się jego syn Mirosław. 4 V 2001 odbył się tam ostatni seans przed wielką przebudową obiektu (następnie projekcje filmowe odbywały się tymczasowo w gmachu częstochowskiej Filharmonii). Działalność nowej placówki przy ul. Kościuszki 5 – „Cinema City Wolność” (multipleksu sieci kin Cinema City), zainaugurowano 19 XII 2004 (w zmodernizowanym budynku zlokalizowano osiem sal z miejscami łącznie dla 1780 widzów). Pierwszy seans po remoncie odbył się 25 grudnia tegoż roku.

Janusz Pawlikowski, Kalendarium częstochowskie, czyli wybór dat z historii miasta i jego mieszkańców od roku 1220, Częstochowa 2001, s. 56, 66, 108, 109, 208, 212, 241; – Agnieszka Pobratyn, Zjawiska kultury teatralnej i filmowej w Częstochowie do 1939 roku, Częstochowa 2016, s. 171–173; – Stanisław Rybicki, Pod znakiem lwa i kruka. Fragmenty wspomnień z lat okupacji, Warszawa 1965, s. 205–207; – Juliusz Sętowski, 75-lecie kina przy ulicy Kościuszki, „Gazeta Wyborcza. Częstochowa” 27 XII 2004, s. 4; „Gazeta Wyborcza. Częstochowa” 4 VIII 2003, s. 1; „Gazeta Wyborcza. Gazeta w Częstochowie” 28–29 IV 2001; „Głos Narodu” 1945, nr 64, s. 3, nr 72, s. 3, nr 136, s. 3, nr 171, s. 3; „Goniec Częstochowski” 1939 (wydanie okupacyjne), nr 1, s. 2, nr 2, s. 2, nr 3, s. 2; „Życie Częstochowy” 1960, nr 181, s. 6, 1967, nr 106, s. 6, nr 109, s. 6, nr 110, s. 6.

Paweł Michalski