Kilińskiego 10

Kilińskiego 10, trzypiętrowy budynek mieszkalny wzniesiony w latach 30. Do 1939 należał do Albiny Zięby i pełnił funkcję prywatnej kamienicy czynszowej. Na przełomie października i listopada 1939 niemieckie władze okupacyjne ulokowały tam ekspozyturę policji bezpieczeństwa (Sipo) i służby bezpieczeństwa (SD). W piwnicach urządzono cele dla więźniów; na I piętrze znajdowały się biura policji kryminalnej, zaś na III piętrze – pomieszczenia, gdzie brutalnie przesłuchiwano zatrzymanych. W II połowie 1944 biura policji kryminalnej przeniesiono do budynku przy ul. Kościuszki 27, zaś do przesłuchań wykorzystywać zaczęto pomieszczenia w budynku przy II Alei 41, w całości zajętym przez gestapo. Obiekt przy ul. Kilińskiego 10 przeznaczono na placówkę administracyjną i mieszkalną dla funkcjonariuszy Sipo. W 1945 po zajęciu Częstochowy przez wojska radzieckie dawny budynek niemieckich władz bezpieczeństwa przeznaczono na siedzibę Powiatowego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego. Urząd ten wprowadził się tam pod koniec marca 1945, po zakończeniu remontu. Od marca 1946 działał w tym gmachu Sąd Grodzki; krótko po ulokowaniu sądu pod tym adresem, na podwórku kamienicy woźny przypadkowo odkrył szczątki czterech zamordowanych osób. W 1958 budynek przy ul. Kilińskiego 10 był jednym z obiektów Sądu Powiatowego, jak również znajdowała się tam kancelaria adwokacka Lucjana Żychlińskiego oraz biura Zespołu Adwokackiego nr 2. W 1966 gmach oddano na potrzeby częstochowskiego pogotowia ratunkowego. 15 I 1970 na ścianie frontowej budynku odsłonięto tablicę pamiątkową poświęconą ofiarom niemieckiego terroru, ufundowaną ze składek członków i członkiń Związku Młodzieży Socjalistycznej przy WSS „Społem” – oddział „Jedność” w Częstochowie. W 1993 Zarząd Główny Antykomunistycznego Związku Więźniów Politycznych 1939–89 w Częstochowie ufundował tablicę upamiętniającą ofiary komunistycznych organów bezpieczeństwa; umiejscowiono ją również na frontowej ścianie gmachu.

Książka adresowa miasta Częstochowy 1947, [b.m.r.w.], s. 28; – Marian Kotarski, Początki władzy ludowej w powiecie częstochowskim (1945–1948), Częstochowa 1985, s. 21, 22–23; – Jan Pietrzykowski, Więzienie hitlerowskie „Zawodzie” w Częstochowie, [w:] Więzienia hitlerowskie na Śląsku, w Zagłębiu Dąbrowskim i w Częstochowie 1939–1945, praca zbiorowa pod redakcją Andrzeja Szefera, Katowice 1983, s. 224, 226–227, 232; – Witold Zembrzuski, Przewodnik informator po Częstochowie i okolicy z planem miasta, [b.m.w.] 1958, s. 146; – „Gazeta Częstochowska” 1970, nr 3, s. 2; „Głos Narodu” 1946, nr 65, s. 4; „Życie Częstochowy” 1970, nr 24, s. 6; – materiały w zbiorach Ośrodka Dokumentacji Dziejów Częstochowy Muzeum Częstochowskiego.

Paweł Michalski