Kiermas Antoni

Kiermas Antoni (1894–1942), pseud. Ogrodnik. Działacz socjalistyczny i niepodległościowy, związkowiec, urzędnik, radny miejski. Ur. 7 VI 1894 w Łodzi, był synem Piotra (ur. 18 VI 1869 w Wiskitnie w powiecie łódzkim), tkacza, i Rozalii z Drobików.

Kiermas wcześnie zetknął się z ideą socjalistyczną, jego ojciec w okresie rewolucji 1905–07 związany był z Polską Partią Socjalistyczną (PPS). Jako kilkunastoletni chłopiec Kiermas roznosił nielegalne pisma i broszury partyjne. Od 1914 należał do PPS, był przewodniczącym Komitetu Dzielnicowego (KD) Widzew w Łodzi oraz członkiem łódzkiego Okręgowego Komitetu Robotniczego (OKR). W 1915 z ramienia PPS prowadził w Koluszkach i Pabianicach agitację na rzecz Legionów Polskich. W tr. po ukończeniu kursu instruktorskiego był jednym z organizatorów Pogotowia Bojowego PPS w dzielnicy Widzew. Uczestniczył w XII Zjeździe partii (6–8 I 1916 w Piotrkowie). Należał do aktywnych działaczy robotniczych stowarzyszeń oświatowych, m.in. w 1917 był członkiem zarządu „Ogniska”, organizował tanie kuchnie, współpracował też z Robotniczym Towarzystwem Kulturalno-Oświatowym „Naprzód” (któremu ofiarował swój księgozbiór). W listopadzie 1918 brał udział w akcji rozbrajania Niemców. Po odzyskaniu niepodległości nadal wchodził do KD „Widzew”, a w grudniu 1918 wybrano go na sekretarza OKR PPS. Należał do prawicowej grupy Aleksego Rżewskiego. Na konferencji partyjnej w kwietniu 1920 opowiedział się za stosowaniem przez PPS polityki kompromisu na forum parlamentu. Reprezentował łódzką organizację partyjną na XVI (1919), XVII (1920) i XIX (30 XII – 2 I 1924 w Krakowie) Kongresach PPS; na tym ostatnim wybrano go na zastępcę członka Rady Naczelnej. Był także współpracownikiem wznowionego w 1919 „Łodzianina” oraz jednym z założycieli Patronatu nad Więźniami (1920). W styczniu 1919 wszedł do Komitetu Wyborczego, wyłonionego przez OKR PPS przed wyborami samorządowymi. Wybrany wówczas na radnego z listy PPS; działał w Komitecie Tanich Kuchni i Delegacji Zdrowia Publicznego. Jednocześnie działał w Związku Zawodowym Robotników i Robotnic Przemysłu Włókienniczego (do 1927 – Włóknistego) w Polsce (ZZRiRPWwP). Na IV Zjeździe Związku (23–24 XI 1919 w Łodzi) wybrany na sekretarza Zarządu Głównego, z tej funkcji zrezygnował w 1920. Uczestniczył też w II Kongresie Związku Stowarzyszeń Zawodowych (25–28 V 1922 w Krakowie). Od maja 1921 przebywał w Częstochowie. Był przewodniczącym Rady Związków Zawodowych. W grudniu 1925 z listy PPS wszedł do Rady Miejskiej (RM). Wkrótce jako przedstawiciel PPS objął funkcję ławnika Magistratu m. Częstochowy. W styczniu 1927 wszedł w skład Delegacji Szpitalnej. Ponownie członkiem RM, także z ramienia PPS, został w październiku 1927; należał do komisji rewizyjnej RM. Mandatu radnego zrzekł się 18 V 1928 (na jego miejsce z listy zastępców wszedł → Stanisław Cabała). W 1926 uczestniczył w VI Zjeździe ZZRiRPWwP jako delegat oddziału związku w Żarkach koło Częstochowy. Należał do władz OKR PPS w Częstochowie, jednak z czasem jego pozycja w partii uległa osłabieniu; w 1927 opuścił Częstochowę. Wyjechał do Tomaszowa Mazowieckiego, w 1928 został przewodniczącym komisji rewizyjnej Komunalnej Kasy Oszczędności w tym mieście. Ponadto objął tam kierownictwo miejscowego oddziału ZZRiRPWwP. Od 1931 czynny w Związku Związków Zawodowych. W 1935–37 pełnił funkcję sekretarza generalnego Związku Zawodowego Robotników Przemysłu Włókienniczego w Polsce. Na początku lat 30. wstąpił do Bezpartyjnego Bloku Współpracy z Rządem. W 1934 z listy Powszechnego Bloku Wyborczego Pracy dla Samorządu wszedł do RM w Tomaszowie Mazowieckim, a w styczniu 1935 został wybrany na ławnika w Zarządzie Miejskim. W kolejnych wyborach w kwietniu 1939 wybrano go na radnego z listy Obozu Zjednoczenia Narodowego (OZN). Reprezentował OZN w Okręgowym Komitecie Wyborczym nr 22 w wyborach do Sejmu i Senatu w 1938. Był także wiceprezesem Robotniczego Instytutu Oświaty i Kultury w Tomaszowie Mazowieckim (w 1938 mieszkał przy ul. Tkackiej 3). Na początku okupacji niemieckiej przebywał we wsi Przanowice koło Łodzi. Został aresztowany przez Niemców; od 14 IX 1941 był więźniem niemieckiego obozu koncentracyjnego Auschwitz. Tam zginął 14 III 1942.

Jego żoną (od 1916) była Melania z Gawłów (1898–).

Słownik działaczy polskiego ruchu robotniczego, t. III (Maria Nartonowicz-Kot), s. 161 (tu data ur.: 7 VI 1894); Księgi zgonów z Auschwitz, t. II, München, New Providence, London, Paris 1995, s. 565 (tu data ur.: 7 VI 1892); – Tomasz Mielczarek, Od „Monitora” do „Gońca Reklamowego”. Dzieje prasy częstochowskiej (1769–1994), Kielce 1996, s. 80; – Andrzej Notkowski, Prasa Polskiej Partii Socjalistycznej 1918–1939: przegląd wydawnictw terenowych, „Kwartalnik Historii Prasy Polskiej” 1989, nr 1, s. 53; – Ryszard Szwed, Oblicze polityczne samorządu miejskiego w Częstochowie w latach 1919–1939, [w:] Z dziejów najnowszych Częstochowy, pod redakcją Ryszarda Szweda i Waldemara Palusa, Częstochowa 1995, s. 41, 42; Ryszard Szwed, Samorządowe kampanie wyborcze w Częstochowie w latach 1919–1939, [w:] Życie codzienne w Częstochowie w XIX i XX wieku, pod redakcją Ryszarda Szweda i Waldemara Palusa, Częstochowa 1999, s. 21; – „Goniec Częstochowski” 1925, nr 299, s. 3; „Express Częstochowski” 1930, nr 156, s. 3; – Archiwum Państwowe w Częstochowie, Magistrat Częstochowy 5503, s. 319, 381.

Andrzej Kuśnierczyk, Paweł Michalski