Katedralna 8

Katedralna 8, dwupiętrowa kamienica mieszczańska. Budynek wzniesiono przed 1914 w stylu neogotyckim z elementami neobarokowymi. Współwłaścicielem kamienicy był → Izrael Ber Majtlis (Meitlis). Prowadził on pod tym adresem hurtową sprzedaż węgla i koksu. Działał tam dom ekspedycyjny Bracia Meitlisowie i Wiernik (później Bracia Meitlis); współwłaścicielem owej firmy był syn Izraela → Herman Chaim. Od strony ulicy ulokowano mieszkania o wysokim standardzie. W okresie międzywojennym w kamienicy tej znajdowały się m.in.: mieszkanie Feliksa Jarząbka (właściciela punktu skupu i sprzedaży złomu oraz materiałów budowlanych przy ul. Strażackiej), mieszkanie L. Płockiera (pełnomocnika częstochowskiej fabryki włókienniczej „Warta” na terenie Warszawy), mieszkanie Leona Polisa (ekspedytora) oraz lokal Izaaka Warmunda (handlarza drewnem). Są siedzibę miał tam do początku lat 30. adwokat → Paweł Pinkus Majtlis (Meitlis). W czasie II wojny światowej niemieckie władze okupacyjne włączyły ten obiekt w obszar → getta w Częstochowie. Po wojnie był to nadal budynek mieszkalny, ponadto funkcjonowały tam różne punkty usługowe i instytucje, m.in.: pracownia stolarska Teodora Kowasza, Żydowska Ogólno-Robotnicza Partia → Bund, Krawiecka Spółdzielnia Pracy im. F. Dzierżyńskiego, zakład „Relax” Spółdzielni Inwalidów „Praca” (później Spółdzielnia Inwalidów, Zakłady Przemysłu Dziewiarskiego → „Anka”). Od II połowy lat 40. przyjmował tam lekarz weterynarii – dr Józef Wiślicki, oficer Wojska Polskiego. W latach 90. budynek był nadal zamieszkiwany, lecz znajdował się już w złym stanie technicznym. W 2003 rozpoczęto generalny remont kamienicy. W trakcie prac odkryto zamalowane wiele lat wcześniej polichromie; fragmenty tych ozdób zakonserwowano i wyeksponowano. Odnowiono również sztukaterie i zabytkowe piece. Początkowo planowano przeznaczyć reprezentacyjną część budynku na mieszkania dla profesorów uczelni częstochowskich. W 2007 znalazła tam siedzibę Galeria Malarstwa i Rzeźby XIX i I połowy XX w., a w 2009 – galeria z kolekcją malarstwa → Jerzego Dudy-Gracza. Poddasze zajęła Miejska Pracownia Architektoniczno-Urbanistyczna. Ponadto, w budynku tym działał przez pewien czas Zespół Audytu Wewnętrznego – organ Urzędu Miasta. Funkcjonowały tam również siedziby firm i punktów usługowych (także w piwnicach od strony ulicy) oraz – w tylnej części kamienicy, mieszkania. W 2016 otwarto na parterze kamienicy wystawę stałą → Muzeum Częstochowskiego „Żydzi Częstochowianie”. Obecnie, oprócz ekspozycji, w budynku tym ulokowane są również działy Muzeum Częstochowskiego: Ośrodek Dokumentacji Dziejów Częstochowy, Dział Przyrody, Dział Archeologii oraz magazyny placówki. W kamienicy znajduje się też siedziba częstochowskiego oddziału → Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego Żydów.

Żydzi częstochowscy. Słownik biograficzny, pod redakcją Juliusza Sętowskiego, Częstochowa 2020, s. 307–309 (biogramy Hermana Chaima, Izraela Bera i Pawła Pinkusa Majtlisów autorstwa Juliusza Sętowskiego i Wiesława Paszkowskiego), 459–460 (biogram Wolfa Warmunda autorstwa Juliusza Sętowskiego i Wiesława Paszkowskiego); – Książka adresowa miasta Częstochowy 1947, [b.m.r.w.], s. 32; „Polska praktyczna”. Informator teleadresowy urzędów, instytucji użyteczności publicznej oraz firm. Częstochowa, powiat częstochowski, Lubliniec, powiat lubliniecki, Kłobuck, powiat kłobucki. Województwo śląskie 2017–2019, [b.m.r.w.], s. 73; Przewodnik po Jasnej Górze, Częstochowie i okolicy. Przemysł, Częstochowa 1946, s. 8; – Spis abonentów sieci telefonicznych Dyrekcji Okręgu Poczt i Telegrafów w Krakowie na 1939 r., s. 49, 50, 51, 55; Spis telefonów województwa częstochowskiego. Sporządzony według stanu abonentów na dzień 30.06.1990 r. Rok 1990/1991, [b.m.r.w.], s. 44; Spis telefonów województwa katowickiego. Według stanu na dzień 31 lipca 1974. Rok 1975/1976, Warszawa 1974, s. 351, 387; Spis telefonów województwa stalinogrodzkiego. Rok 1956, [b.m.r.w.], s. 113; – Katalog zabytków sztuki. Miasto Częstochowa. Cz. 1. Stare i nowe miasto, Częstochówka i przedmieścia, red. Zofia Rozanow, Ewa Smulikowska, Warszawa 1995, s. 107; – Witold Zembrzuski, Przewodnik informator po Częstochowie i okolicy z planem miasta, [b.m.w.] 1958, s. 161, 165; – materiały w zbiorach Ośrodka Dokumentacji Dziejów Częstochowy Muzeum Częstochowskiego.

Paweł Michalski