Kanus Maksymilian

Kanus Maksymilian (1902–1991), spółdzielca, działacz społeczny i niepodległościowy, krajoznawca, radny miejski. Ur. 10 XI 1902 w Częstochowie, był synem Józefa (1866–1932), działacza Polskiej Partii Socjalistycznej (PPS), spółdzielcy, który w 1898 współtworzył Stowarzyszenie Spożywcze „Pomoc” przy fabryce Peltzer i Synowie, i Marii z Rogaczów (1877–1962). Jego braćmi byli Karol Józef (1896–1943), członek PPS, działacz spółdzielczy i związkowy, pracownik Zarządu Miasta w Częstochowie, rozstrzelany przez Niemców 16 XII 1943 w lesie k. wsi Wygoda pod Pławnem; Zenobiusz (1906–1982), pseud. Zygmunt, inż. leśnik, w 1940–45 w Związku Walki Zbrojnej-Armii Krajowej, po 1945 pracował w Ministerstwie Lasów Państwowych, w latach 70. zatrudniony w Okręgu Lasów Państwowych w Zielonej Górze, członek Zarządu Głównego Leśników Naczelnej Organizacji Technicznej.

Kanus uczył się w → Gimnazjum → Towarzystwa Opieki Szkolnej (od 1918 I Gimnazjum Państwowe im. H. Sienkiewicza) w Częstochowie, nie ukończył go. W szkole był członkiem drużyny harcerskiej oraz koła krajoznawczego. W 1915–18 należał do Polskiej Organizacji Skautowej, a także → Polskiej Organizacji Wojskowej; brał udział 10–11 XI 1918 w rozbrajaniu Niemców w Częstochowie. W 1921 uczestniczył w III powstaniu śląskim; walczył w rejonie Olesna, pracował w Komendzie Etapowej Lubliniec jako telefonista. Po powstaniu Kanus początkowo pracował jako telegrafista na kolei, później był księgowym. Od 1928 należał do zarządu powiatowego → Federacji Polskich Związków Obrońców Ojczyzny. W 1933–34 zasiadał w Radzie Nadzorczej Spółdzielni Spożywców „Jedność”; był członkiem Wydziału Gospodarczego Spółdzielni, później też wszedł w skład Wydziału Społeczno-Wychowawczego. Kanus był też sportowcem i działaczem sportowym. W 1931 uczestniczył jako kolarz w olimpiadzie robotniczej w Wiedniu. Od 1934 należał do Miejskiego Komitetu Przysposobienia Wojskowego i Wychowania Fizycznego (kilkakrotnie był w komitecie organizacyjnym Święta Wychowania Fizycznego i Przysposobienia Wojskowego w Częstochowie), zasiadał też w zarządzie Robotniczego Klubu Sportowego (RKS) → „Skra” oraz w 1934–37 w zarządzie Kieleckiego Związku Okręgowego Piłki Nożnej. W 1934 z ramienia PPS wszedł do Rady Miejskiej w Częstochowie; był członkiem komisji: budżetowej, ds. urzędniczych oraz opiniodawczej. Kanus był też krajoznawcą, członkiem Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego, po 1945 → Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego (PTTK). Pełnił funkcję prezesa okręgu kieleckiego Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego i oddziału częstochowskiego tegoż towarzystwa. W 1957–61 był przewodnikiem PTTK, wychowawcą wielu pokoleń przewodników, członkiem zarządu częstochowskiego oddziału PTTK. Od 1946 Kanus pracował w Spółdzielni Spożywców „Społem”; w 1957–59 był członkiem Rady Nadzorczej, pełnił funkcję przewodniczącego komisji obrotu towarowego. Działał również w komisji historycznej i przewodniczył Klubowi Seniora „Społem”. Od 1946 ponownie (jako wiceprezes) zasiadał w zarządzie RKS „Skra”. Przewodził też Okręgowemu Związkowi Piłki Nożnej w Częstochowie. Kanus był autorem artykułu wspomnieniowego Pierwsza danina krwi („Gazeta Częstochowska” 1958, nr 1), dotyczącego wydarzeń 11 XI 1918 w Częstochowie. Zm. 24 VIII 1991 w Częstochowie, został pochowany na cmentarzu Kule (w sektorze 40, rząd PD, grób 3).

W małżeństwie ze Stefanią Dąbrowską nie miał dzieci.

Juliusz Sętowski, Cmentarz Kule w Częstochowie. Przewodnik biograficzny, Częstochowa 2005, s. 131–132; 90 lat Oddziału Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego i Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego w Częstochowie, 80 lat Odzyskania Niepodległości przez Rzeczpospolitą. Materiały z Sesji Popularno-Naukowej zorganizowanej 12 grudnia 1998 roku, Częstochowa 1998, s. 17 (nota biograficzna); Eligiusz Małolepszy, Kultura fizyczna i przysposobienie wojskowe w Częstochowie i powiecie częstochowskim w latach 1918–1939, Częstochowa 1996; Jerzy Mucha, 100 lat spółdzielczości spożywców w Częstochowie 1899–1999, Częstochowa 1999, s. 23 (dot. ojca, Józefa), 77, 98 (dot. brata, Karola), 116, 150, 159; Ryszard Szwed, Radni miasta Częstochowy w latach międzywojennych (1919–1939), [w:] Społeczeństwo Częstochowy w latach 1918–1939, Częstochowa 1997, s. 50; Jan Walczak, Stowarzyszenia społeczne w Częstochowie w okresie Drugiej Rzeczypospolitej (1918–1939), [w:] Życie codzienne w Częstochowie w XIX i XX w., Częstochowa 1999, s. 97; – Stanisław Rybicki, Pod znakiem lwa i kruka. Fragmenty wspomnień z lat okupacji, Warszawa 1990 (dot. brata, Karola); – „Express Częstochowski” 1928, nr 244, s. 5; „Głos Narodu” 1946, nr 8, s. 4; „Goniec Częstochowski” 1931, nr 49, s. 34, 1939, nr 120, s. 5; „Ziemia Częstochowska” 1990, t. XVII, cz. II (J. Łączewski), s. 244; „Życie Częstochowy” 1982, nr 282, s. 7 (dot. brata, Zenobiusza); – Archiwum Państwowe w Częstochowie, Akta miasta Częstochowy 27/14, t. IV, s. 444, 445, 1117, 1118, Magistrat Częstochowy 5573, 5582, k. 9; Urząd Stanu Cywilnego w Częstochowie, akt zgonu 2202/1991; – odpis z inskrypcji nagrobnych; – materiały w zbiorach Ośrodka Dokumentacji Dziejów Częstochowy Muzeum Częstochowskiego.

Juliusz Sętowski