Janota Henryk Fabian

Janota Henryk Fabian (1886–1954), pseud. Bartek, Fabian, Łukasz, Stefan, Ursyn. Robotnik, instruktor Organizacji Bojowej Polskiej Partii Socjalistycznej (OB PPS), radny miasta Częstochowy, działacz związkowy i społeczny. Ur. 19 I 1886 w Gzichowie (obecnie dzielnica Będzina), był synem Walentego, właściciela gospodarstwa w Dąbiu (obecnie w granicach Częstochowy), działacza PPS, oraz Wiktorii z Kozłowskich, która była członkinią techniki bojowej Organizacji Spiskowo-Bojowej (OSB) PPS. Był bratem Waleriana (1947–), działacza PPS, oraz Romana (ok. 1882 – po 1939), który ukończył gimnazjum w Sosnowcu, w 1904 był członkiem Częstochowskiego Komitetu Robotniczego PPS. W 1906 jako delegat okręgu częstochowskiego uczestniczył w VII Zjeździe PPS, później był członkiem Okręgowego Komitetu Robotniczego w Zagłębiu Dąbrowskim. W 1907 aresztowany i wydalony z Królestwa Polskiego. W 1920 walczył w wojnie z Rosją bolszewicką. W latach 30. pracował jako księgowy.

Ukończył cztery klasy progimnazjum w Częstochowie, był z zawodu ślusarzem. W 1904 wstąpił do PPS, prowadził kolportaż prasy socjalistycznej. Od 1905 należał do OSB PPS. Jako delegat z Częstochowy był uczestnikiem VIII Zjazdu PPS (12–23 II 1906 Lwów). W I poł. tr. ukończył kurs bojowy w Krakowie, a po powrocie do Królestwa Polskiego został instruktorem OB PPS w osadzie Niemce (po 1945 Ostrowy Górnicze, obecnie dzielnica Sosnowca) w Zagłębiu Dąbrowskim. W czerwcu 1906 brał udział w zamachu na oficera policji Iwana Andrejakowa w Dańdówce (obecnie dzielnica Sosnowca). Aresztowany w Częstochowie w październiku 1906, wkrótce zwolniony. Ponownie zatrzymany w czerwcu 1908, został zesłany (na trzy lata) do guberni wiatskiej. Powrócił w 1910. Kolejny raz aresztowany w 1912, przetrzymywany był w więzieniu w Piotrkowie. W maju 1914 wyrokiem Warszawskiej Izby Sądowej został skazany na cztery lata katorgi; karę odbywał w więzieniu katorżniczym w Orle. Uwolniony w wyniku rewolucji lutowej 1917 pracował w fabryce w Charkowie i działał tam w Zjednoczeniu Socjalistycznym Polskim. Do kraju powrócił w 1919, mieszkał w Dąbiu k. Częstochowy, pracował jako ślusarz w fabryce „Częstochowianka”. Od 9 VIII 1920 jako ochotnik w szeregach → 27 pułku piechoty walczył w wojnie z Rosją bolszewicką. Działał nadal w PPS, był członkiem komitetu dzielnicowego Dąbie, współorganizatorem → Towarzystwa Uniwersytetu Robotniczego (TUR), należał do zarządu (był sekretarzem) Stowarzyszenia byłych Więźniów Politycznych w Częstochowie. Z ramienia Stowarzyszenia gromadził wspomnienia bojowców PPS, był autorem artykułu Organizacja PPS w Blachowni pod Częstochową („Kronika Ruchu Rewolucyjnego w Polsce” 1937, nr 4, s. 230). Jako delegat z Częstochowy brał udział w zjazdach Stowarzyszenia byłych Więźniów Politycznych (w 1931 w Sosnowcu i w 1935 w Radomiu). Dwukrotnie z ramienia PPS wybierany do Rady Miejskiej w Częstochowie: w 1934 i 1939. Od 1934 należał do Związku Zawodowego Robotników i Robotnic Przemysłu Włókienniczego w Polsce (oddział w Częstochowie); od 1937 był członkiem zarządu. W zimie 1936/37 z ramienia Związku zorganizował i prowadził strajk ekonomiczny w fabryce „Częstochowianka”. Przy ul. Dębowej 15 (na Dąbiu), gdzie mieszkał, znajdowały się świetlica i boisko sportowe TUR. W czasie okupacji niemieckiej w domu Janotów udzielano schronienia członkom konspiracji PPS – Wolność, Równość, Niepodległość oraz Armii Krajowej. Zm. 19 IV 1954 w Częstochowie, pochowany został na cmentarzu na Rakowie (w sektorze 11, rząd 1a, grób 17). Odznaczony Krzyżem Niepodległości z Mieczami (1936), Medalem Za Wojnę 1918–1920, Medalem Dziesięciolecia Odzyskania Niepodległości.

W małżeństwie (od 24 XI 1918 w Charkowie) z Józefą Kondracką (7 IV 1895 – 17 VI 1976) miał troje dzieci: córki Wiesławę, zamężną Paranowską (1919–1997), Emilię, zamężną Piotrowską (1922–), syna Rajmunda (10 VIII 1921 – 18 III 1955), leśnika, w czasie II wojny światowej żołnierza konspiracji niepodległościowej.

Słownik biograficzny działaczy polskiego ruchu robotniczego, t. II (E–J), Warszawa 1987, s. 642–643 (Mieczysław Łyszczarz); – Juliusz Sętowski, Czyn zbrojny organizacji bojowych Polskiej Partii Socjalistycznej w Częstochowskiem 1904–1910, Częstochowa 2003, s. 178, 179 (tu biogram oraz informacje dot. rodziny); Anna Żarnowska, Geneza rozłamu w Polskiej Partii Socjalistycznej 1904–1906, Warszawa 1965, s. 309, 515; – „Kronika Ruchu Rewolucyjnego w Polsce” 1935, nr 3, s. 185 (tu na fot. zbiorowej); „Niepodległość” 1931, t. IV, z. 8 – Archiwum Państwowe w Częstochowie, Magistrat Częstochowy 5573; Archiwum Państwowe w Łodzi, Zarząd Żandarmerii Powiatów Częstochowskiego i Noworadomskiego 102, s. 1, 35; – informacje córki, Wiesławy Paranowskiej z Częstochowy oraz dokumenty w jej posiadaniu; – odpis z inskrypcji nagrobnej.

Juliusz Sętowski