Hłasko Bronisław Karol Dominik

Hłasko Bronisław Karol Dominik (1879–1951), przemysłowiec, działacz społeczny i samorządowy, wiceburmistrz Częstochowy. Ur. 4 VIII 1879 w Dąbrowie (Dąbrowa Górnicza), był synem Antoniego, dyrektora huty „Paulina” w Dąbrowie, oraz Marii z Dybowskich (1858–1938). Starszym bratem Hłaski był Wiktor (–1959), absolwent Politechniki w Leodium (Liége), później współwłaściciel fabryki „Młot” w Częstochowie, następnie jeden z prezesów francusko-polskiego towarzystwa naftowego „Małopolska”, właściciel majątku Kociszew k. Grójca, młodszy brat Antoni (19 VII 1884 – 5 XII 1916), ukończył Akademię Handlową w Nancy, a później studiował nauki polityczne w Leodium (Liége). Przebywał w Stanach Zjednoczonych, skąd w lipcu 1915 powrócił do kraju i wstąpił do 6 pułku piechoty Legionów Polskich; w stopniu ppor. brał udział m.in. w walkach na Wołyniu, później służył w Komendzie Werbunkowej w Opocznie.

Hłasko kształcił się w Wyższej Szkole Przemysłowej w Łodzi. W 1897 otrzymał świadectwo dojrzałości i rozpoczął studia na Wydziale Mechanicznym Szkoły Technicznej w Darmstadt; w 1905 otrzymał dyplom inżyniera (w 1918 otrzymał też dyplom mistrza ślusarskiego). W 1905–1908 pracował w Grenoble (Francja), następnie przyjechał do Warszawy i został zatrudniony na Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej. Na początku 1912 przeniósł się do Częstochowy, gdzie od 29 I tr. na mocy umowy z inż. Władysławem Saryusz-Bielskim został (wraz z bratem Wiktorem) współwłaścicielem → Fabryki Wyrobów Żelaznych i Miedzianych „Młot” (przy ul. Małej 24); po 1914, gdy ze spółki wycofał się W. Saryusz-Bielski, na jego miejsce współudziałowcem w fabryce „Młot” został → Walerian Skrzynecki. W 1926–35 Hłasko wraz ze Stanisławem Knothem (od 1930 również z Bronisławem Knothem i Maksymilianem Skotnickim) dzierżawił kopalnię „Jakub” w Dąbrowie. W 1914–1918 był członkiem miejskiej deputacji żywnościowej w Częstochowie; w 1916–1917 sprawował funkcję kierownika deputacji żywnościowej. W latach I wojny światowej energicznie działał w stowarzyszeniach niosących pomoc najuboższym mieszkańcom miasta, szczególnie dzieciom. Od 1916 był członkiem Głównej Rady Opiekuńczej; reprezentował Częstochowę na Zjeździe Prezesów Rad Opiekuńczych w Warszawie (28–29 XI 1916). Wraz z żoną Janiną należał do sekcji przeciwżebraczej Towarzystwa Opieki nad Bezdomnymi Dziećmi, był też współorganizatorem przeprowadzonej w kwietniu 1916 Wielkiej Kwesty „Ratujcie Dzieci”. W 1918–29 piastował funkcję prezesa → Schroniska im. św. Antoniego. Od września 1917 zasiadał jako ławnik w Sądzie Okręgowym w Częstochowie. W końcu 1917, po śmierci → Stanisława Jełowickiego, został dyrektorem zarządzającym Syndykatu Rolniczego Częstochowskiego; stanowisko to zajmował do 1929. Od 1921 był też dyrektorem Stowarzyszenia Rolniczego Powiatu Częstochowskiego. W listopadzie 1918, po rezygnacji → Aleksandra Bandtkiego, został mianowany wiceburmistrzem Częstochowy (burmistrzem został → Romuald Jarmułowicz). Reprezentował Częstochowę na II Zjeździe Związku Miast Polskich (Warszawa 4–6 I 1919), gdzie został wybrany zastępcą członka zarządu, do 1925 zasiadał we władzach Związku. W 1919, w wyborach do Rady Miasta (RM) uzyskał mandat z ramienia Narodowego Komitetu Wyborczego; podczas pierwszego posiedzenia RM kandydował na stanowisko przewodniczącego RM, lecz w głosowaniu przegrał ze → Stanisławem Nowakiem. W maju 1919 był współorganizatorem oddziału częstochowskiego Polskiego Towarzystwa Czerwonego Krzyża (później → Polski Czerwony Krzyż), a następnie został wybrany do zarządu tymczasowego tej organizacji. Od sierpnia tr. zaangażowany był w prace Komitetu Niesienia Pomocy dla Górnego Śląska (od listopada → Komitet Obrony Śląska). W lipcu 1920, w okresie wojny z Rosją bolszewicką, wszedł do Komitetu Wykonawczego Ligi Obrony Narodowej w Częstochowie. W październiku 1920, wobec bliskiego ustąpienia A. Bandtkiego z funkcji prezydenta miasta, otrzymał propozycję kandydowania na to stanowisko, lecz odmówił i 4 XI 1920 na posiedzeniu RM wysunął kandydaturę → Józefa Marczewskiego (którego wybrano prezydentem). Hłasko w opinii → Stanisława Nowaka był człowiekiem „bardzo pracowitym i wnikliwym, opierającym wszystko na cyfrach, dobrym analitykiem o ile szło o szczegóły sprawy, zatracającym natomiast często poczucie jej całości”. Ten ostatni zarzut dotyczył m.in. przeciągających się rozmów prowadzonych przez niego w 1920–22 z ramienia władz miasta w sprawie przekazania miejscowej elektrowni belgijskiemu konsorcjum „Siła i Światło”. Należał do komisji RM pracującej w 1921–22 nad umową koncesyjną z Polskim Towarzystwem Gazowniczym (dotyczyła warunków budowy gazowni), uczestniczył też w lustracji prac kanalizacyjno-wodociągowych prowadzonych przez Towarzystwo „Ulen” na Zawodziu. W 1923 wybrano Hłaskę do Rady Szkolnej Okręgowej, a w 1924 do Rady → Powiatowej Kasy Chorych w Częstochowie (w 1926 był przewodniczącym zarządu). W maju 1928 wszedł do Rady Nadzorczej Spółki Akcyjnej – Gazownia w Częstochowie. Hłasko pełnił również wiele innych funkcji społecznych na terenie miasta. Był współzałożycielem, w 1920–29 prezesem oddziału częstochowskiego Związku Zawodowego Techników Polskich; z ramienia tej organizacji zasiadał w Radzie Zjednoczenia Polskich Stowarzyszeń Gospodarczych. W 1926–28 był wiceprezesem (oraz przewodniczącym sekcji dochodów) częstochowskiego oddziału PCK. Należał też do Komitetu Budowy Lotniska w Częstochowie. W 1926–29 był przewodniczącym Komitetu Rodzicielskiego przy I Państwowym Gimnazjum im. H. Sienkiewicza. Hłasko należał do najbardziej znanych osób w Częstochowie. We wrześniu 1924 w plebiscycie ogłoszonym przez redakcję gazety „Nowiny Częstochowskie” na „Trzy najpopularniejsze i zarazem wybitne osoby w Częstochowie” znalazł się na trzecim miejscu (wyprzedzili go tylko ks. → Bolesław Wróblewski i komendant policji Jan Kuczyński). Jesienią 1925 przystąpił do powstałego przed wyborami do RM ugrupowania Zjednoczenie Mieszczańskie, lecz przed samymi wyborami zrezygnował z kandydowania do RM, co (wg S. Nowaka) spowodowane było umieszczeniem Hłaski na zbyt odległym miejscu na liście wyborczej. W 1928 kandydował do Sejmu z listy Polskiego Bloku Katolickiego w okręgu Częstochowa-Radomsko. Do Sejmu nie wszedł, lecz został pierwszym zastępcą posła Ludwika Gdyka; z przywileju tego zrezygnował na rzecz → Zygmunta Cardiniego. W 1928 wybrany został na radcę sekcji górniczej Izby Przemysłowo-Handlowej w Sosnowcu. Latem 1929 Hłasko doznał urazu płuc. Przewieziony został na leczenie do Warszawy, a wkrótce potem do Otwocka; przebywał tam w sanatorium, a następnie przez kilka lat wynajmował mieszkanie. W 1935 zakupił w Otwocku dom (przy ulicy Pułaskiego 14) i sprowadził z Częstochowy rodzinę. W II połowie lat 30., a także w okresie II wojny światowej pracował w Urzędzie Miejskim w Otwocku jako kierownik Komisji Klimatycznej. Na przełomie 1944 i 1945 w domu Hłaski ukrywał się wraz z synem Jerzym częstochowski lekarz pochodzenia żydowskiego → Wacław Konar. Hłasko utrzymywał sporadyczne kontakty z Częstochową, mimo to po utworzeniu w 1949 Szkoły Inżynierskiej przekazał tej uczelni gromadzony przez lata księgozbiór techniczny. Zm. 28 I 1951 w Otwocku, został pochowany na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie (kwatera Ł, rząd IV, grób 18–19).

W małżeństwie (od 7 IX 1913) z Janiną Kępińską (1885–1943), córką Stanisława, właściciela majątku Bełchatów, Hłasko miał dwoje dzieci: syna Jana (11 VI 1914 – 2 VIII 1944), który zginął w Powstaniu Warszawskim, oraz córkę Bronisławę (7 IX 1918–), zamężną z Tadeuszem Dziewanowskim, ziemianinem. Córka uczyła się w → Gimnazjum Sióstr Nazaretanek w Częstochowie, następnie ukończyła gimnazjum Popielewskiej i Roszkowskiej w Warszawie.

Encyklopedia Dąbrowy Górniczej, t. I, Dąbrowa Górnicza 1996, s. 81; Encyklopedia powstań śląskich, s. 84; – Częstochowa w pierwszych latach Polski Odrodzonej, pod red. J. Mizgalskiego, W. Palusa, R. Szweda, Częstochowa 1994, s. 40, 56; Kursy samokształcenia w Częstochowie. Sprawozdanie z cyklu drugiego 1915/1916, Częstochowa 1916, s. 60; Stanisław Nowak, Samorząd m. Częstochowy w latach 1916–1931. Z moich wspomnień, cz. III, Częstochowa 1994, s. 33, 44, 56–57, 59, 91, 136, 173, 217, 219; Franciszek Sobalski, Związki zawodowe, stowarzyszenia i organizacje społeczne w Częstochowie i dawnym powiecie częstochowskim w 1921 roku (materiały źródłowe), „Rocznik Muzeum Okręgowego w Częstochowie”. Historia, 1989, z. 22, s. 133; – „Gazeta Radomskowska” 1928, nr 10, s. 1–2, nr 13, s. 7; „Głos Wolności” 1923, nr 13, s. 2; „Goniec Częstochowski” 1912, nr 30, s. 2, 1916, nr 45, s. 2, nr 65, s. 2, nr 81, s. 2, nr 279, s. 3, 1917, nr 204, s. 2, nr 220, s. 3, 1918, nr 53, s. 4, nr 192, s. 3, nr 276, s. 2, 1919, nr 39, s. 3, nr 112, s. 3, 1920, nr 156, s. 3, 1921, nr 44, s. 3, 1922, nr 222, s. 3, 1924, nr 145, s. 3, 1925, nr 114, s. 3, nr 258, s. 3, 1926, nr 144, s. 3, 1927, nr 94, s. 3, nr 102, s. 3, nr 104, s. 4, 1928, nr 29, s. 4, nr 270, s. 3, 1931, nr 49 (jubileuszowy), s. 16 (fotografia); „Kurier Codzienny” 1926, nr 96, s. 2, nr 122, s. 2, 1927, nr 46, s. 5; „Nad Wartą” 1961, nr 3, s. 2; „Niepodległość” 1931, t. IV, s. 251; Rocznik Informacyjny o spółkach akcyjnych w Polsce, Warszawa 1929, nr 570; – Archiwum Państwowe w Częstochowie, Magistrat Częstochowy 5718, s. 32; – dokumenty i fotografie w posiadaniu córki, Bronisławy Dziewanowskiej z Otwocka oraz jej informacje.

Juliusz Sętowski