Grzewiński Bolesław

Grzewiński Bolesław (1901–1943), muzyk, oficer Wojska Polskiego, pedagog, działacz kulturalny i patriotyczny. Ur. 1 I 1901 w Warszawie, był synem Julianny Grzewińskiej.

Ukończył Wyższą Szkołę Muzyczną im. F. Chopina w Warszawie (uczęszczał do klasy organowej). Następnie kształcił się w Państwowym Konserwatorium Muzycznym w Warszawie (szkołę ukończył zaocznie w 1933, zdobywając dyplom dyrygenta). Prawdopodobnie w 1924 rozpoczął pracę jako nauczyciel śpiewu i muzyki w szkołach powszechnych w Wilnie. W tym okresie życia postanowił zostać dyrygentem w Wojsku Polskim. Po kursie oficerskim został kapelmistrzem w stopniu podporucznika w korpusie oficerów administracji, grupa kapelmistrzów (starszeństwo z 1 III 1927). Służył w 50 pułku piechoty (pp) w Kowlu. Pod koniec lat 20. prowadził Chór Towarzystwa Śpiewaczego „Lutnia” w Radomiu. Następnie, od 1929 służył w 74 pp w Lublińcu. Zimą 1931 z inicjatywy dyrekcji lublinieckiego Państwowego Gimnazjum im. Adama Mickiewicza Grzewiński przystąpił do zajęć z uczniami tej placówki – utworzył orkiestrę gimnazjalną, złożoną z 25 uczniów. W 1932 rozpoczął służbę w → 27 pp w Częstochowie, został kapelmistrzem orkiestry tej jednostki (był wówczas porucznikiem). Działał na rzecz upowszechniania kultury w Częstochowie. We wrześniu 1932 objął kierownictwo chóru mieszanego Towarzystwa Śpiewaczego → „Lutnia” (prowadził go do listopada 1934). W 1935–36 był dyrygentem Chóru Męskiego Polskiego Towarzystwa Kultury i Oświaty Robotniczej → „Pochodnia”. W 1933–39 był kierownikiem i nauczycielem Średniej Szkoły Muzycznej im. Stanisława Moniuszki w Częstochowie (przy ul. Kilińskiego 16), której właścicielką była jego żona – Zofia Grzewińska. Należał do sekcji muzycznej Towarzystwa Popierania Kultury Regionalnej w Częstochowie. Od 1936 był członkiem Miejskiej Komisji Kulturalno-Oświatowej, której celem była opieka nad rozwojem oświaty, kultury i sztuki na terenie Częstochowy. W marcu 1939 przeniósł się do Torunia. W lipcu 1939 po raz ostatni wystąpił w Częstochowie jako dyrygent na wspólnym koncercie połączonych orkiestr wojskowych z Częstochowy, Lublińca i Piotrkowa, zorganizowanym w Parku 3 Maja. Walczył w czasie wojny z Niemcami w 1939, najprawdopodobniej w szeregach toruńskiego 63 pp. Po zakończeniu walk powrócił wraz z rodziną w okolice Częstochowy. Pracował jako organista – najpierw w Borownie, a od 1942 lub 1943 w częstochowskiej parafii pw. św. Zygmunta. W odpowiedzi na prośby przedstawicieli różnych polskich organizacji konspiracyjnych oraz Żydów wystawiał fałszywe metryki chrztu i ślubu (m.in. dr → Adam Ajzyk Wolberg uzyskał od Grzewińskiego metryki dla swych dwóch córek). W 1943 został (wraz z dwoma współpracownikami) aresztowany przez Niemców. Był brutalnie przesłuchiwany w siedzibie Gestapo w Częstochowie. 29 VII 1943 przywieziono go do niemieckiego obozu koncentracyjnego Auschwitz. Tam poniósł śmierć 9 VIII 1943.

W 1924 w Warszawie zawarł związek małżeński z Zofią z Kisielińskich, II voto Konecką, urzędniczką. Mieli syna, Jerzego (6 IV 1925 Wilno – 15 XI 1982 Poznań), który uczęszczał do Szkoły Muzycznej im. S. Moniuszki w Częstochowie (klasa fortepianu), a po wojnie był muzykiem jazzowym – multiinstrumentalistą, kompozytorem oraz aranżerem muzycznym związanym m.in. z instytucjami kultury w Poznaniu oraz z Zespołem Estradowym Wojsk Lotniczych. Był również autorem opracowań i ilustracji muzycznych przeznaczonych dla radia i telewizji. Pochowany został na Cmentarzu Komunalnym nr 2 – Junikowo w Poznaniu.

Księgi zgonów z Auschwitz. Fragmenty. Indeks nazwisk A–L, München – New Providence – London – Paris 1995, s. 407; Ryszard Rybka, Kamil Stepan, Rocznik oficerski 1939, Kraków 2006, s. 318, 580; – Zbigniew Adrjański, Kalejdoskop estradowy. Leksykon polskiej rozrywki 1944–1989. Artyści, twórcy, osobistości, Warszawa 2002, s. 173 (dotyczy syna); Wanda Malko, Życie muzyczne Częstochowy w latach 1918–1939, Częstochowa 2008, s. 176–178, 269–270, 314, 366; Lech Mastalski, Bohaterowie Częstochowy. Porucznik Bolesław Grzewiński, „Gazeta Częstochowska” 2018, nr 7; Jan Pietrzykowski, Cień swastyki nad Jasną Górą. Częstochowa w okresie hitlerowskiej okupacji 1939–1945, Katowice 1985, s. 124–125; Jan Pietrzykowski, Walka i męczeństwo. Z wojennych dziejów duchowieństwa diecezji częstochowskiej (1939–1945), Warszawa 1981, s. 100, 104–106; – „Goniec Częstochowski” 1932, nr 219, s. 3; „Słowo Częstochowskie” 1934, nr 223, s. 7; – materiały w zbiorach Ośrodka Dokumentacji Dziejów Częstochowy Muzeum Częstochowskiego.

Paweł Michalski