Głuchowski Marian Nepomucen

Głuchowski Marian Nepomucen (1861–1924), działacz niepodległościowy i społeczny, urzędnik Huty „Częstochowa” B. Hantkego. Ur. 9 II 1924 we wsi Wola Blakowa, w powiecie radomszczańskim, w rodzinie ziemiańskiej. Był synem Jana Nepomucena, bratem Bronisława, farmaceuty z Piotrkowa (Piotrków Trybunalski).

Po ukończeniu gimnazjum w Piotrkowie kształcił się w Wyższej Szkole Handlowej Leopolda Kronenberga w Warszawie. W 1897 sprzedał odziedziczony majątek ziemski Bukowa, pracował przez pewien czas jako księgowy w Piotrkowie, a następnie osiadł z rodziną w Rakowie pod Częstochową, gdzie został zatrudniony w → Hucie „Częstochowa” Bernarda Hantkego. Początkowo pracował jako kierownik należącej do huty kopalni rudy w Poraju, później pełnił funkcję zawiadowcy wagi i wreszcie kierownika magazynu. W pewnym okresie zajmował stanowisko wicedyrektora administracyjnego huty. Od jesieni 1901 wraz z inżynierami: Jerzym Iwanowskim i → Władysławem Hackiewiczem uczestniczył w tworzeniu kół Polskiej Partii Socjalistycznej (PPS) w hucie; zakładał koła partyjne wśród robotników i kolportował nielegalne wydawnictwa. W 1904 został członkiem koła inteligencji PPS w Częstochowie. Od początku 1905, wraz z innymi członkami koła, brał udział w gromadzeniu funduszy na zakup broni dla Organizacji Spiskowo-Bojowej PPS, a następnie współorganizował jej przerzut z Prus przez granicę w Herbach do magazynów w Rudnikach i Wrzosowej koło Częstochowy. Wiosną 1905, po strajku szkolnym, wraz z grupą miejscowej inteligencji utworzył komplety oświatowe dla młodzieży usuniętej z rosyjskiego → Gimnazjum Męskiego. Od czerwca 1906 brał udział w pracach Komitetu Szkoły Polskiej, który w sierpniu tr. utworzył → I Polskie Gimnazjum Filologiczne. Jako członek → Towarzystwa Szerzenia Wiedzy był współorganizatorem kursów dla analfabetów oraz prelekcji popularnonaukowych; wspomagał finansowo założoną przez to stowarzyszenie bibliotekę i czytelnię im. E. Orzeszkowej. Sprawował również opiekę nad ochronką przy Hucie „Częstochowa”. Jesienią 1908 wraz z doktorem → Kazimierzem Okuszką był członkiem komisji badającej stan sanitarny mieszkań robotniczych w Rakowie. Mieszkanie w jednym z domów inżynierskich huty było zarazem lokalem konspiracyjnym, w którym zatrzymywali się przyjeżdżający do Częstochowy członkowie PPS; niejednokrotnie przechowywano w nim broń, a przez pewien okres ręczną maszynę drukarską (na której odbijano „Robotnika”). Jako zwolennik niepodległościowego skrzydła „starych” w PPS, podczas rozłamu w partii (listopad 1906) opowiedział się po stronie PPS-Frakcji Rewolucyjnej (FR). W styczniu 1907, mimo że PPS-FR zbojkotowała wybory do Dumy Państwowej, uczestniczył w pracach komitetu wyborczego Zjednoczenia Postępowego w Częstochowie. W 1907–1908 wchodził w skład Okręgowego Komitetu Robotniczego PPS-FR; był organizatorem pomocy dla rodzin zesłanych działaczy partyjnych. Zagrożony aresztowaniem po wysypie spowodowanym przez byłego instruktora Organizacji Bojowej (OB) PPS-FR → Edmunda Taranowicza, w maju 1908 zmuszony był wyjechać do Rosji. Przez kilka miesięcy przebywał w Jekaterynosławiu (Dniepropietrowsk) na Ukrainie, a następnie powrócił do Częstochowy, gdzie 9 X tr. został aresztowany. Uwolniony, powrócił do pracy w hucie, lecz na początku marca 1909 został ponownie zatrzymany i przez kilka tygodni przetrzymywano go w areszcie policyjnym przy częstochowskim ratuszu. Po raz kolejny aresztowano go w nocy z 31 VII tr., w grupie kilkunastu urzędników i robotników huty; przetrzymywany był początkowo w Częstochowie, skąd został przewieziony do więzienia gubernialnego w Piotrkowie. Więziony był tam przez blisko sześć miesięcy. Na skutek starań adwokata Stanisława Patka skazano go jedynie na administracyjne osiedlenie w powiecie grójeckim. Do końca 1910 pracował jako kierownik fabryki dachówek „Miłosna” w Miłosnej k. Warszawy. W obawie przed aresztowaniem po zdradzie byłego instruktora OB PPS-FR w Częstochowie, → Antoniego Sukiennika, w początkach 1911 wyjechał do Krakowa. W sierpniu 1914 wraz z oddziałami strzeleckimi wkroczył do Królestwa Polskiego. Po zajęciu przez oddziały polskie Miechowa, 7 VIII tr. powierzono mu stanowisko burmistrza miasta. W parę dni później został członkiem Komisji Administracyjnej przy Komisariacie Wojsk Polskich w powiecie jędrzejowskim; organizował skarbowość, angażując do tego celu Polaków, byłych urzędników rosyjskiej skarbowości w Jędrzejowie. W tym miesiącu, wraz z podległą mu służbą skarbową, przeniósł się do Olkusza. Od 6 do 10 IX 1914 był członkiem Komisariatu → Polskiej Organizacji Narodowej (PON) w powiecie jędrzejowskim, następnie został mianowany komisarzem PON w Częstochowie; kierował werbunkiem i szkoleniem ochotników oraz pracą propagandową na rzecz Legionów Polskich. Należał do Rady PON, która miała wytyczać główne kierunki pracy organizacji. Po likwidacji komisariatu PON w Częstochowie 30 X tr. wyjechał do Sosnowca, a stamtąd do Łodzi. 29–30 XI 1914 brał udział w Zjeździe PON w Wiedniu, na którym rozwiązano organizację. W 1915–18 działał w PPS-FR i → Polskiej Organizacji Wojskowej na terenie Łodzi i Częstochowy. Po kryzysie przysięgowym w Legionach Polskich (lipiec 1917) utworzył Komitet Pomocy dla Internowanych Legionistów. Około 1920 zamieszkał w Starachowicach, gdzie podjął pracę w zarządzie zakładów starachowickich. Podczas III powstania śląskiego (1921) brał udział w akcji plebiscytowej. Zm. 20 VI 1924 w Warszawie i został pochowany na cmentarzu Powązkowskim. Pośmiertnie odznaczono go Krzyżem Niepodległości (1930).

W małżeństwie z Marią z Ziółkowskich miał córkę Zofię, zamężną z Kazimierzem Okuszką, naczelnym lekarzem szpitala Huty „Częstochowa”, oraz syna, → Janusza Juliana Głuchowskiego, generała dywizji Wojska Polskiego.

Polski słownik biograficzny, t. VIII (A. Artymiak), s. 134–135 (tu błędnie podana data i miejsce urodzenia: Sycanów); Słownik biograficzny działaczy polskiego ruchu robotniczego, T. II (B. Gadomski), Warszawa 1987, s. 270; – Stanisław Nowak, Z moich wspomnień, część II, Częstochowa (1902–1914), Częstochowa 1933, s. 72; Jan Kwapiński, Organizacja bojowa – katorga – rewolucja rosyjska, Londyn 1943, s. 23, 27; Stanisław Martynowski, Polska bojowa, Łódź 1937, s. 112, 115; Tadeusz Pelczarski, Komisariaty Wojskowe Rządu Narodowego w Królestwie Polskim 6 VIII – 5 IX 1914, Warszawa 1939, s. 86–87, 162, 240–241; Juliusz Sętowski, Czyn zbrojny organizacji bojowych Polskiej Partii Socjalistycznej w Częstochowie 1904–1910, Częstochowa 2003, s. 19, 42, 51, 94, 96, 170 (tu biogram), 209; – „Goniec Częstochowski” 1907, nr 3, s. 2, nr 29, s. 3, nr 172, s. 3, 1908, nr 273, s. 3, nr 278, s. 2, 1909, nr 87, s. 3, nr 210, s. 2; „Kronika Ruchu Rewolucyjnego w Polsce” 1938, t. IV, s. 149; „Niepodległość” 1936, t. XIV, s. 355, 1938, t. XVIII, s. 289–290, 1955, t. V, s. 184, 1958, t. VI, s. 118, 1972, t. VIII, s. 136; „Przedświt” 1929, nr 101, s. 4; – Księga protokołów Towarzystwa Szerzenia Wiedzy w Częstochowie 1906–1921, k. 4 (w posiadaniu K. Dziuby w Częstochowie); – Archiwum Akt Nowych, Archiwum PPS 305/III/t. 62 k. 2a, Akta W. Sławka 1, s. 64; Archiwum Państwowe w Warszawie, Warszawski Gubernialny Zarząd Żandarmerii 3013, k. 110; Archiwum Państwowe w Łodzi, Zarząd Żandarmerii Powiatów Częstochowskiego i Noworadomskiego 102, s. 2, 31; Jerzy Z. Pająk, Z dziejów Polskiej Organizacji Wojskowej (wrzesień – grudzień 1917), „Kieleckie Studia Historyczne” 1996, t. 14, s. 106, 114.

Juliusz Sętowski