Głuchowski Janusz Julian

Głuchowski Janusz Julian (1888–1964), pseud. Janusz. Działacz niepodległościowy, wiceminister spraw wojskowych, generał dywizji, wojewoda. Ur. 6 VIII 1888 w majątku Bukowa, powiat piotrkowski, był synem → Mariana Nepomucena i Marii z Ziółkowskich. Pochodził z rodziny o tradycjach niepodległościowych, jego pradziadek ze strony matki był żołnierzem napoleońskim, później oficerem wojsk polskich w Królestwie Polskim, a dziadek powstańcem 1863–1864.

Głuchowski od 1897 przebywał z rodzicami w Rakowie k. Częstochowy. W 1901 podjął naukę w rosyjskim → Gimnazjum Męskim w Częstochowie, w 1903–1905 należał tam do konspiracyjnej organizacji młodzieżowej „Promieniści”. W lutym 1905 był współorganizatorem strajku szkolnego za co w marcu tr. został usunięty z gimnazjum. Przez jakiś czas pracował jako urzędnik w Hucie „Częstochowa” B. Hantkego w Rakowie, uczęszczając na tajne komplety oświatowe, zorganizowane przez grupę miejscowej inteligencji. Naukę kontynuował w gimnazjum polskim w Piotrkowie, a od września 1906 w → I Polskim Gimnazjum Filologicznym Waleriana Kuropatwińskiego w Częstochowie. Od końca 1905 należał do Polskiej Partii Socjalistycznej (PPS) i wkrótce potem do jej Organizacji Bojowej (OB). Podczas rozłamu w partii (listopad 1906) opowiedział się po stronie PPS-Frakcji Rewolucyjnej (FR). W 1906–1907 uczestniczył w akcjach bojowych na terenie Częstochowy i powiatu częstochowskiego: m.in. zimą 1906 na Rakowie był w zbrojnej ochronie spotkania Piłsudskiego z kierownictwem częstochowskiej PPS; brał udział w akcjach ekspropriacyjnych: 20 I 1907 na kancelarię gminną w Olsztynie k. Częstochowy i 9 IV tr. na sklep monopolowy nr 119 w Częstochowie. W 1907 był zastępcą dowódcy szóstki bojowej OB PPS-FR na Rakowie (→ Wiktora Wcisły „Kmicica”). Wobec groźby aresztowania po wsypie → Edmunda Tarantowicza, instruktora OB PPS-FR w Częstochowie, w końcu maja 1908 wyjechał wraz z ojcem do Rosji. Przez kilka miesięcy przebywał w Jekaterynosławiu (Dniepropietrowsk) na Ukrainie, gdzie jako ekstern złożył maturę. W grudniu 1908 wyjechał do Belgii i niebawem rozpoczął studia na Politechnice w Leodium (Liége). Wśród tamtejszej kolonii polskiej założył sekcję PPS-FR, a w sierpniu 1909 wraz z Tadeuszem Piskorem koło Związku Walki Czynnej (ZWC), stojąc na jego czele. W tr. na IX Zjeździe Związku Stowarzyszeń Polskiej Młodzieży Postępowej należał do organizatorów rozłamu i utworzenia Związku Stowarzyszeń Polskiej Młodzieży Postępowo-Niepodległościowej, organizacji będącej pod wpływem PPS-FR i ZWC. Po przekształceniu się ZWC w Związek Strzelecki (ZS) był dowódcą kompanii i zastępcą komendanta na okręg belgijski, a także instruktorem i wykładowcą m.in. na kursie oficerskim w Leodium. Latem 1913 uczestniczył w zajęciach Szkoły Instruktorów ZS w Stróży, ukończył kurs oficerski, uzyskując odznakę, tzw. parasol. W lipcu 1914 był instruktorem i dowódcą plutonu w szkole letniej ZS w Oleandrach. Przed wybuchem wojny przybył do Krakowa, skąd 2 VIII 1914 jako zastępca dowódcy oddziału Władysława Beliny-Prażmowskiego wyruszył do Królestwa Polskiego. 19 VIII objął dowództwo 1 plutonu; 29 IX tr. został mianowany ppor. Po rozwinięciu szwadronu Beliny-Prażmowskiego w dywizjon (12 XI 1914) objął dowództwo 2 szwadronu, a 29 I 1915 organizowanego przez siebie 3 szwadronu; 5 III tr. otrzymał stopień porucznika. Po dokończeniu podziału pułku ułanów na dwa dywizjony, 9 IV 1916 został dowódcą II dywizjonu 1 pułku ułanów Legionów Polskich (LP), w sierpniu zaś zastępcą dowódcy pułku. Uczestniczył w całej kampanii I Brygady; 20 XI 1916 awansował na rotmistrza kawalerii. Po przybyciu pułku z frontu do Ostrołęki, od początku lutego do końca kwietnia 1917 był komendantem szkoły oficerskiej 1 p. uł. LP; dowodził następnie I dywizjonem. W czasie kryzysu przysięgowego, od 11 do 17 VII 1917 był dowódcą pułku, następnie został internowany przez Niemców w obozie w Benjaminowie. Za organizowanie tam oporu wobec zarządzeń władz obozowych przewieziono go do Rastadt, gdzie przebywał od 7 do 30 XI tr., od 1 XII 1917 więziony był w twierdzy Werl. W końcu października 1918 powrócił do kraju i w porozumieniu z Komendą Naczelną Polskiej Organizacji Wojskowej wyjechał na teren okupacji austriackiej, gdzie przystąpił do formowania, równocześnie w Lublinie, Zamościu i Kraśniku, 7 p. uł. (do 30 XII tr. nosił nazwę 3 p. uł.); 17 XII 1918, awansował na mjr. kawalerii podczas działań na froncie litewsko-białoruskim dowodził pułkiem do 1 IV 1920. Mianowany płk. kawalerii (ze starszeństwem od 1 VI 1919) do 6 IV 1920 dowodził grupą kawalerii (7 i 11 p. uł., batalion 19 pułku piechoty, 1 dywizjon artylerii konnej), później zaś od lipca tr. do zawarcia pokoju 1 Brygadą Jazdy, która walczyła w Małopolsce Wschodniej. Po ukończeniu kursu informacyjnego wyższych dowódców oraz kursu dowódców pułków i brygad pełnił od 15 V 1921 do 1 V 1924 funkcję dowódcy Brygady Kawalerii, następnie do 1 IX 1924 w zastępstwie był dowódcą 2 Dywizji Kawalerii. Od września 1924 do października 1925 przebywał na kursie w Centrum Wyższych Studiów Wojskowych (CWSW) w Warszawie. Od 15 X 1925 do 18 VI 1930 był dowódcą 4 Dywizji Kawalerii we Lwowie, 1 I 1927 został awansowany na generała brygady. Od czerwca 1930 do marca 1933 był komendantem CWSW. W tym okresie pracował społecznie w Lidze Morskiej i Kolonialnej, gdzie w 1930–32 był kierownikiem Wydziału Kolonialnego. Od 16 III 1933 do końca czerwca 1934 był dowódcą Okręgu Korpusu X w Przemyślu. Po zabójstwie ministra Bronisława Pierackiego został przeniesiony do rezerwy i w sierpniu 1934 mianowany wojewodą białostockim. Powołany ponownie 5 X 1935 do czynnej służby wojskowej, objął stanowisko I wiceministra spraw wojskowych; zajmował je do 18 IX 1939. Podczas wojny 1939, 18 września przekroczył granice Rumunii i został internowany. Przedostał się następnie do Francji, gdzie od stycznia 1940 był II generałem do zleceń Naczelnego Wodza, gen. Władysława Sikorskiego; funkcję tę sprawował również w Wielkiej Brytanii, aż do października 1941. Później, do 1943, dowodził Brygadą Szkolną w Szkocji. Od września 1943 objął dowództwo Jednostek Wojska Polskiego w Wielkiej Brytanii. Na stanowisku tym pozostawał do września 1945, a następnie po demobilizacji pozostawał w dyspozycji ministra obrony narodowej. Awans na generała dywizji otrzymał 1 VI 1945. Po demobilizacji Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie osiedlił się w Londynie, gdzie prowadził działalność społeczną i polityczną, był m.in. założycielem i prezesem (1953–1964) Zrzeszenia Kół Pułkowych Kawalerii, prezesem powstałego z jego inicjatywy Koła Generałów i Pułkowników b. Wyższych Dowódców, członkiem założycielem, a od marca 1963 prezesem Rady Instytutu J. Piłsudskiego w Londynie, współzałożycielem i prezesem Koła Beliniaków, prezesem Koła 7 Pułku Ułanów, członkiem Rady Naczelnej Ligi Niepodległości Polskiej piłsudczykowskiej partii na emigracji. Był autorem publikacji: Rok 1914 sierpień-siódemka („Beliniak” 1950, nr 1), Kawaleria Legionowa: 1 pułku ułanów Beliny, Jazda polska od wybuchu I wojny światowej (Londyn 1953), Pierwszy chrzest kawaleryjski 1 pułku ułanów Beliny („Beliniak” 1953, nr 3–4), Kryzys przysięgowy w Ostrołęce („Beliniak” 1954, nr 5), Kłopoty i zmartwienia Beliny („Beliniak” 1955, nr 6), Odmowa przysięgi i odmowa buntu. Fragmenty polityki legionowej z 1917 r. („Niepodległość” 1958, t. VI) Okręg belgijski Związku Walki Czynnej (ZWC) i Związku Strzeleckiego w l. 1909–1914 („ Niepodległość” 1958, t. VI), Strajk szkolny w 1905 roku w Częstochowie („Niepodległość” 1972, t. VIII). Głuchowski zm. 11 VI 1964 w Londynie i został pochowany na tamtejszym cmentarzu Brompton. Odznaczony m.in.: Krzyżem Orderu Virtutti Militari 5 kl., Krzyżem Niepodległości z Mieczami, Orderem Polonia Restituta 3 kl., Złotym Krzyżem Zasługi dwukrotnie, Krzyżem Walecznych (trzykrotnie), francuską Legią Honorową.

Był żonaty w Marią Bukowską (zm. 13 XI 1968), która przed 1914 była członkinią Związku Młodzieży Postępowo-Niepodległościowej w Lozannie. Po wojnie 1939 została uwięziona przez Rosjan i wywieziona na Syberię. Od 1942 przebywała wraz z armią gen. Andersa na Bliskim Wschodzie, następnie w Wielkiej Brytanii.

Wiktor Krzysztof Cygan, Słownik biograficzny oficerów Legionów Polskich, Warszawa 1992, s. 31–33; Kto był kim w Drugiej Rzeczypospolitej, Warszawa 1994, s. 376 (fot.); Słownik działaczy polskiego ruchu robotniczego, t. II (B. Gadomski), s. 270; Piotr Stawecki, Słownik biograficzny generałów Wojska Polskiego 1918–1939, Warszawa 1994, s. 121–122; – Jan Kwapiński, Organizacja Bojowa Katorga – rewolucja rosyjska, Londyn 1943, s. 23; Wacław Lipiński, Walka zbrojna o niepodległość Polski 1905–1918 Warszawa 1935, s. 28, 200; Andrzej Suchcitz, „Non omnis moriar…” Polacy na londyńskim cmentarzu Brompton, Warszawa 1992, s. 41–42 (dot. również Marii Głuchowskiej); – „Gazeta Robotnicza” 1928, nr 4, s. 3; „Goniec Częstochowski” 1934, nr 155, s. 1; Jednodniówka Stowarzyszanie b. Więźniów politycznych d. PPS-Frakcji Rewolucyjnej, Radomsko 1934, s. 8–9; „Nad Wartą” 1996, nr 2, s. 10 (fot.); „Przedświt” 1929, nr 229, s. 1; „Ziemia Częstochowska” 1991, t. XVII, s. 207; – Archiwum Państwowe Warszawa, Piotrkowski Gubernialny Zarząd Żandarmerii 60, s. 105.

Juliusz Sętowski