Gieras Józef

Gieras Józef (1886–1950), pseud. Alojz, Staszek, Stefan; nazwisko przybrane Antoni Zieliński. Działacz robotniczy i niepodległościowy, kierownik sklepu i mleczarni członek Rady Miejskiej w Częstochowie. Ur. 3 II 1886 we wsi Tropiszów, k. Proszowic w Krakowskiem, był synem Stanisława i Antoniny z Cieślików.

W 1900 przeniósł się z rodziną do Zawiercia, gdzie ukończył szkołę trzyklasową i podjął pracę w hucie jako giser. W 1904 wstąpił do Polskiej Partii Socjalistycznej (PPS), a od 1906 był członkiem Organizacji Bojowej (OB) PPS; brał udział w kilku akcjach zbrojnych na terenie Zagłębia Dąbrowskiego. W listopadzie 1906 podczas rozłamu w PPS opowiedział się po stronie PPS-Frakcji Rewolucyjnej (FR). Jako członek OB PPS-FR w 1907 brał udział w akcji zbrojnej w Czeladzi, następnie w obawie przed aresztowaniem wyjechał do Krakowa. W 1909 przybył do Częstochowy i podjął pracę w Hucie Szkła „Paulina” w Wyczerpach k. Częstochowy. W 1909–10 brał udział w akcjach zbrojnych częstochowskiej OB PPS-FR. Aresztowany 24 III 1911 w wyniku prowokacji Antoniego Sukiennika, więziony był w Piotrkowie (Piotrków Trybunalski), później w Warszawie. W maju 1914 skazany został na cztery lata katorgi. Karę odbywał w więzieniu katorżniczym w Orle. Uwolniony w 1917, w wyniku rewolucji lutowej, pracował przez jakiś czas w fabryce Powszechnego Towarzystwa Elektrycznego w Charkowie oraz działał w tamtejszym Zjednoczeniu Socjalistycznym Polskim. Do kraju powrócił na początku 1919. Z ramienia PPS wszedł do → Rady Delegatów Robotniczych. W czasie wojny z Rosją bolszewicką 1919–20 służył w II Oddziale Dowództwa Okręgu Generalnego Kielce, prowadząc działania rozpoznawcze na tyłach Armii Czerwonej. Schwytany przez bolszewików, został skazany na rozstrzelanie, lecz zdołał zbiec. W latach 20. i 30. pracował w Stowarzyszeniu Spółdzielczym „Naprzód”, a później „Jedność” w Częstochowie; był kierownikiem sklepu spożywczego, a od 1928 mleczarni. Działał w PPS i Towarzystwie Uniwersytetu Robotniczego. Był wiceprezesem Stowarzyszenia byłych Więźniów Politycznych. W 1928 wszedł na miejsce Walentego Kałuży do Rady Miejskiej (RM). W RM pracował w komisji zdrowia, szpitalnictwa oraz rewizyjnej. W okresie okupacji należał do PPS-Wolność Równość Niepodległość; organizował m.in. pomoc żywnościową dla więźniów przetrzymywanych w więzieniu na Zawodziu w Częstochowie. Zadenuncjowany, od października 1940 poszukiwany był przez Niemców. Ukrywał się w Częstochowie (na Rakowie), a w marcu 1941 wyjechał do Krakowa i zamieszkał u brata, z którym wspólnie prowadził restaurację. W 1943–45 był członkiem BCh w powiecie miechowskim. Do Częstochowy powrócił w marcu 1945 i ponownie podjął pracę w Spółdzielni Spożywców „Jedność”. W tr. wstąpił do reaktywowanej PPS. W 1947 był członkiem Komitetu Miejskiego PPS, a w roku następnym jako przedstawiciel koła PPS Śródmieście został członkiem Grodzkiej Rady Terenowej PPS. Zm. 13 VII 1950 w Częstochowie, został pochowany na cmentarzu Kule (kwatera 3, rząd 2, grób 7). Odznaczony Krzyżem Niepodległości z Mieczami (1936).

W małżeństwie ze Stanisławą Nocoń (1898–1972) miał córkę Annę (1929–2001), zamężną Kopkę.

Stanisław Andrzej Radek, Rewolucja w Zagłębiu Dąbrowskiem 1894–1905–1914, Sosnowiec 1929, s. 76 (na fot. zbiorowej); – Zygmunt Zaremba, Wspomnienia. Pokolenie przełomu, Kraków 1983, s. 233, 234; – „Express Częstochowski” 1930, nr 159, s. 3; „Głos Narodu” 1947, nr 97, s. 5; „Kronika Ruchu Rewolucyjnego w Polsce” 1935, nr 3 (na fot. zbiorowej po s. 184); „Życie Częstochowy” 1948, nr 297, s. 3; – Archiwum Akt Nowych, Arch PPS 305/III/t. 14, podt. VIII s. 48; Archiwum Państwowe w Częstochowie, Magistrat Częstochowy 5503, k. 382–383, 531; Centralne Archiwum Wojskowe, Akta Krzyża Niepodległości z Mieczami, t. 45; Urząd Stanu Cywilnego w Częstochowie, akt zgonu nr 938/1950; – informacje córki, Anny Kopki z Częstochowy, oraz dokumenty i fot. w jej posiadaniu; – odpis z inskrypcji nagrobnej.

Juliusz Sętowski