Garncarska ulica

Garncarska ulica, należy do najstarszych ciągów komunikacyjnych Częstochowy – istniała już w XVI w. Jej nazwa wywodzi się od znajdujących się przy niej siedzib garncarzy. Podczas pożaru w 1760 przy ulicy tej spaleniu uległy dwa domy wójtowskie oraz domy szlacheckie. Przed 1830 ul. Garncarska posiadała już nawierzchnię z kamienia. Do przełomu lat 50./60. XX w. przebiegała od ul. Strażackiej do → Rynku Warszawskiego. Była gęsto zabudowana. Na przestrzeni lat działały tam różne instytucje i firmy. W 1851–60 pod nr. 23 funkcjonowała prywatna elementarna → szkoła Daniela Neufelda (żydowska, lecz z polskim językiem wykładowym). Pod nr. 8 siedzibę miała → Szkoła Rzemiosł dla Żydów; pod nr. 48 działała „Fabryka zabawek dziecinnych” Leopolda Konarskiego. W 1941 cała ul. Garncarska została włączona przez Niemców w obszar → getta dla ludności żydowskiej. W 1943 jej północna część (od ul. → Mirowskiej do Rynku Warszawskiego) weszła w skład tzw. małego getta. W czasie akcji likwidacyjnej Niemcy zniszczyli większość domów na tym fragmencie ulicy. Po wojnie przy ul. Garncarskiej funkcjonowała m.in. Wytwórnia wyrobów szklanych „Reflektor” J. Marzec i M. Zwierzchowski (nr 32), Zasadnicza Szkoła Zawodowa Nr 1 (pod nr. 6/8) oraz różne sklepy. W 1959 na fasadzie kamienicy pod nr 16 odsłonięto tablicę pamiątkową ku czci działacza → Arkadiusza Deglera, który poległ w tym miejscu w 1944 w starciu z Niemcami (po 2013 tablicę usunięto). Obszar po zniszczonych kamienicach po odgruzowaniu zajęły bloki mieszkalne. Nie odtworzono jednak całości północnego kształtu ul. Garncarskiej. Obecnie przebiega ona w niezmienionym od 1939 układzie od ul. → Strażackiej do ul. → Ptasiej. Na północ znajduje się jeszcze mały fragment ulicy niepołączony z resztą (biegnie on między ul. → Mostową i ul. → Spadek). Szlakiem pozostałej dawnej części ul. Garncarskiej ciągnie się bezimienna droga wewnętrzna osiedla bloków przy ul. Nadrzecznej. Obecnie przy ul. Garncarskiej brak siedzib instytucji oraz sklepów. Część starych kamienic jest opuszczona, większość domów, także zamieszkałych, wymaga remontu.

Przewodnik po Jasnej Górze, Częstochowie i okolicy. Przemysł, Częstochowa 1946, s. 17; Witold Zembrzuski, Przewodnik informator po Częstochowie i okolicy z planem miasta, [b.m.w.] 1958, s. 167; – Miejsca pamięci narodowej w województwie częstochowskim, Częstochowa 1982, s. 62; – Maria Stępień, „Nazwy dzielnic, placów i ulic miasta Częstochowy w rozwoju historycznym”, s. 85 (praca magisterska – maszynopis w zbiorach Ośrodka Dokumentacji Dziejów Częstochowy); materiały w zbiorach Ośrodka Dokumentacji Dziejów Częstochowy Muzeum Częstochowskiego.

Paweł Michalski