Fabryka wyrobów celuloidowych i metalowych „Kosmos”

Fabryka wyrobów celuloidowych i metalowych „Kosmos”, powstała w 1922, funkcjonowała przy ul. Krótkiej 4. W 1925 w skład zarządu wchodzili: Dawid Szajkowicz, → Karol Szajkowicz, Bernard Markowicz i Stanisław Ejsner. W okresie kryzysu gospodarczego w 1931–33 została wykreślona z rejestru handlowego, ponownie uruchomiona w 1933 (z adresem przy ul. Krótkiej 29). Głównym asortymentem produkcji stały się z czasem celuloidowe lalki z ruchomymi kończynami (lalki posiadały swój znak fabryczny). W 1929 wyroby fabryki prezentowane były na Powszechnej Wystawie Krajowej w Poznaniu. Do 1939 współwłaścicielem fabryki był Karol Szajkowicz. W czasie okupacji niemieckiej fabryka pozostawała pod zarządem niemieckim (jako Celluloidwaren Fabrik „Kosmos” Aktion Geselschaft in Treuhändverwaltung); treuhänderem był Gustaw Adolf Kühn. W 1945 wznowiła produkcję pod zarządem Związku Gospodarczego Spółdzielni „Społem”, po upaństwowieniu zmieniła nazwę na Częstochowską Fabrykę Wyrobów Celuloidowych (Przedsiębiorstwo Państwowe Wyodrębnione); od 1958 jako Częstochowska Fabryka Wyrobów Celuloidowych Przemysłu Terenowego (ul. Krótka 29). Jej dyrektorami byli kolejno J. Pawłowski, Władysław Nożyński i Tadeusz Włodarski, dyr. technicznym Bronisław Pala, głównym technologiem Władysław Dyl, głównym mechanikiem Sergiusz Kononowicz. Lalki oznaczane symbolem CFWC produkowano jeszcze do lat 60. XX w. W ostatnim okresie działalności zakład wchodził w skład Składnicy Wyrobów Przemysłu Chemicznego.

Dorota Czech, Kalendarium przemysłu i rzemiosła Częstochowy i okolic, „Almanach Częstochowy” 2010, s. 162; – Księga adresowa Polski 1930, s. 191; Książka adresowa miasta Częstochowy 1947, s.77; Przewodnik gospodarczy 1938.

Andrzej Kuśnierczyk