Domański Szymon Konrad

Domański Szymon Konrad (1881–1930), pseud. Ryś. Księgowy, działacz niepodległościowy, oficer Wojska Polskiego, społecznik. Ur. 28 X 1881 w Strzemieszycach Wielkich, był synem Władysława i Augusty z Sideltów.

Ukończył rządowe Gimnazjum Męskie w Częstochowie, później Warszawską Szkołę Techniczną. Jako uczeń należał do Związku Młodzieży Niepodległościowej; zajmował się szerzeniem oświaty wśród włościan. Aresztowany na krótko w 1901, został skazany na dwuletni dozór policyjny. Ukończył Instytut Technologiczny w Petersburgu. Od początku XX w. pracował jako księgowy w → Towarzystwie Pożyczkowo-Oszczędnościowym w Częstochowie. Od ok. 1904 działał w → Polskiej Partii Socjalistycznej (PPS), był członkiem miejscowego koła inteligencji PPS. Po rozłamie w PPS (w listopadzie 1906) należał do Okręgowego Komitetu Robotniczego PPS-Frakcji Rewolucyjnej (FR), pełnił funkcję skarbnika; według → Adama Uziembły „niezmordowanie pilnował ściągania składek”. Mieszkanie Domańskich w Częstochowie było lokalem konspiracyjnym, gdzie spotykali się działacze kierownictwa miejscowej PPS-FR z wysłannikami Józefa Piłsudskiego, m.in. ze Stanisławem Antonim Jędrzejewskim i Witoldem Jodko-Narkiewiczem. Aresztowany 28 V 1908 wraz z żoną po wsypie instruktora Organizacji Bojowej PPS → Edmunda Tarantowicza, przez pięć miesięcy przetrzymywany był w więzieniu gubernialnym w Piotrkowie (Piotrków Trybunalski), a później został zesłany na trzy lata do guberni tobolskiej. Do Częstochowy powrócił w 1911. Działał w → Straży Ogniowej Ochotniczej (był naczelnikiem III oddziału Straży) i w → Towarzystwie Szerzenia Wiedzy. W wyniku zeznań → Antoniego Sukiennika ponownie aresztowano go 3 IV 1912 i osadzono w więzieniu gubernialnym w Piotrkowie. Wyrokiem Warszawskiej Izby Sądowej z 30 V 1914 został zesłany do guberni tobolskiej, mieszkał w miejscowości Jałutorowsk. 11 III 1909 „Goniec Częstochowski” zamieścił jego list z zesłania (podpisany Sz.D.), w którym „wygnańcy polscy proszą rodaków z Częstochowy i Zagłębia o przesyłanie im gazet, książek i wydawnictw, z których mogliby czerpać wiadomości o kraju”. Zwolniony z zesłania w wyniku rewolucji lutowej 1917, od czerwca tr. do lipca 1918 pracował w Głównym Zarządzie Artylerii w Moskwie. Do kraju powrócił w sierpniu 1918, działał w → Polskiej Organizacji Wojskowej (POW); został mianowany inspektorem w obwodach POW Częstochowa, Praszka, Wieluń. W listopadzie tr. brał udział w rozbrajaniu żołnierzy niemieckich w Częstochowie. Od 15 XI 1918 był Komendantem Placu w Częstochowie, później służył w tutejszym → 27 pułku piechoty, następnie pełnił funkcję oficera placu w Dąbrowie Górniczej. W 1921 był oficerem bezpieczeństwa przy Komendzie Placu w stopniu podporucznika (ze starszeństwem od 1 VI 1919). W październiku 1924 przeszedł do rezerwy. Jako osadnik wojskowy zamieszkał z rodziną w Dywinie w powiecie kobryńskim (do końca lat 20.). Założył tam Spółdzielnię Rolną, Związek Strzelecki, Straż Ogniową i Kółko Rolnicze. W 1928 był kierownikiem powiatowym Bezpartyjnego Bloku Współpracy z Rządem. Zm. 24 XII 1930 w Warszawie. Odznaczony Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari (1921) i pośmiertnie Krzyżem Niepodległości (1931) oraz Złotym Krzyżem Zasługi.

Domański był dwukrotnie żonaty: w pierwszym małżeństwie, z Janiną z Uljanowskich, członkinią zarządu Towarzystwa Szerzenia Wiedzy, miał córkę Marysię (ok. 1900–09). W drugim małżeństwie, z Marią z Jacobsonów (24 VII 1895 Krzywy Róg–), córką inżyniera → Wilhelma Jacobsona i Wandy z d. Naake, miał syna Witolda Marka (18 IX 1922 Częstochowa–).

Józef Kon, Monografia Straży Ogniowej, Ochotniczej w Częstochowie, Częstochowa 1911, s. 27, 28; Lech Mastalski, Polska Organizacja Wojskowa. Okręg Częstochowsko-Wieluński Va/IX 1915–18, Częstochowa 2020, s. 121 (tu fot.), 122; Juliusz Sętowski, Czyn zbrojny organizacji bojowych Polskiej Partii Socjalistycznej w Częstochowskiem 1904–1910, Częstochowa 2003, s. 89; Adam Uziembło, W Częstochowie i na Rakowie, „Niepodległość” 1938, t. XVIII, s. 248, 249, 254, 261; – „Gazeta Częstochowska” 1909, nr 23, s. 5 (dotyczy córki Marysi), nr 70, s. 2, nr 136, s. 8 (dotyczy żony Janiny); „Goniec Częstochowski” 1908, nr 147, s. 2, nr 213, s. 2, nr 305, s. 2, 1914, nr 148, s. 3, 1918, nr 247, s. 3; „Kurier Częstochowski” 1921, nr 205, s. 2; – Archiwum Akt Nowych w Warszawie, Archiwum PPS 305/IV/t. 13, poszyt 6, k. 2 (zeznania E. Tarantowicza), 305/III/t. 14, poszyt 8, s. 27; Archiwum Państwowe w Łodzi, Zarząd Żandarmerii Powiatu Częstochowskiego i Noworadomskiego, sygn. 89, s. 5, 16, sygn. 223, s. 79; – Archiwum Państwowe w Warszawie, Warszawski Gubernialny Zarząd Żandarmerii 3663, k. 746; Wojskowe Biuro Historyczne, Akta Krzyża Niepodległości, t. 16; – materiały (wypisy z ksiąg meldunkowych) w zbiorach Ośrodka Dokumentacji Dziejów Częstochowy Muzeum Częstochowskiego.

Juliusz Sętowski