Częstochowskie Zakłady Chemiczne Przemysłu Terenowego. Zakłady Chemiczne „ERG” w Częstochowie

Częstochowskie Zakłady Chemiczne Przemysłu Terenowego, Zakłady Chemiczne „ERG” w Częstochowie, działały w dużej mierze na bazie infrastruktury Fabryki chemicznej „Aniołów”, założonej w 1892 przez → Władysława Wolfa Sachsa (później działała jako Towarzystwo Akcyjne Fabryki Przetworów Chemicznych, od ok. 1926 Zakłady Chemiczne Aniołów; fabryka popularnie nazywana była kwasiarnią) w Aniołowie (od 1916 w granicach Częstochowy). W 1904 pracowało tam 45 robotników, a w 1913 – 140. W 1902–25 zakład produkował związki nieorganiczne: boraks, kwas borowy, sól glauberską, związki chromu, alun, tlenek cyny, kwas fluorowodorowy, siarczan miedzi, siarczan sodu oraz eter, taninę i inne. Do 1939 produkcja chemiczna ulegała rozszerzeniu i zmianom asortymentowym. W czasie działań wojennych w 1945 część urządzeń wywieziono, a część uległa dewastacji. W 1947 zakład znajdował się pod zarządem państwowym; w kolejnych latach jego przynależność organizacyjna ulegała zmianom. Pod koniec lat 60. fabrykę zmodernizowano. W 1974 w ramach Częstochowskich Zakładów Chemicznych Przemysłu Terenowego funkcjonowały: Wytwórnia Chemiczna „Aniołów” (przy ul. Warszawskiej 32), Wytwórnia Farb „Zawodzie” (przy ul. Spornej 10) oraz Zakład Transportowy (przy ul. Warszawskiej 330); biura zakładów działały przy ul. Garibaldiego 7/9, zaś drukarnia znajdowała się przy ul. Berka Joselewicza 10. Zakłady jako jedyne w Polsce wytwarzały na skalę przemysłową garban i kazoplast – podstawowe składniki do garbowania i uszlachetniania skór. Ponadto, Instytut Lakierów i Farb w Gliwicach przyznał częstochowskiej wytwórni znak jakości za jeden z produktów. Wytwarzano tam także m.in. opakowania, rurki elastyczne, piłki do ping ponga i zabawki. W 1976 fabryka stała się zakładem zamiejscowym Zakładów Tworzyw Sztucznych „Nitron-Erg” w Krupskim Młynie. Ze względu na szkodliwość procesów produkcji oraz odpadów poprodukcyjnych dla mieszkańców miasta zmieniono jej profil – w Częstochowie ulokowano przetwórstwo tworzyw sztucznych (głównie na potrzeby motoryzacji oraz na rynek – produkowano m.in. plastikowe kanistry oraz zabawki). W połowie lat 90. Zakłady Chemiczne „Erg” w Częstochowie znalazły się w trudnej sytuacji ekonomicznej. W 1996 wprowadzono tam zarząd komisaryczny. W 1997 wybrano jako inwestora strategicznego spółkę K&B (producenta garniturów). Firma ta proponowała zmianę profilu produkcji, planowano zainstalowanie linii do wytwarzania kabli energetycznych. Zobowiązano się ponadto do likwidacji zagrożenia ekologicznego spowodowanego działalnością zakładów w latach poprzednich (hałda odpadów z wytwórni na Aniołowie zagrażała ujęciu wody pitnej w Wierzchowisku). We wrześniu 1998 przedsiębiorstwo „ERG” zostało przekształcone w spółkę Skarbu Państwa. 14 IV 2005 została zarejestrowana „K&B Zakłady Chemiczne ERG” Spółka Akcyjna. Wykreślono ją z rejestru przedsiębiorców 29 XI 2005.

Żydzi częstochowscy. Słownik biograficzny, pod redakcją Juliusza Sętowskiego, Częstochowa 2020, s. 396 (biogram Władysława Wolfa Sachsa opracowany przez Juliusza Sętowskiego); Książka adresowa miasta Częstochowy 1947, [b.m.r.w.], s. 85; Spis telefonów województwa katowickiego. Rok 1975/76, Warszawa 1974, s. 343; – Eugeniusz Drozdowski, Zbigniew Gruszka, Ludomir Heger, Mikołaj Korzun, Karty z historii polskiego przemysłu chemicznego. Historia polskiego przemysłu tworzyw sztucznych i materiałów wybuchowych, t. 6, Warszawa 1998, s. 14, 18, 36, 79; – Franciszek Sobalski, Przemysł częstochowski (1882–1914), Częstochowa 2009, s. 152–153; – „24 Godziny. Gazeta Kielecka” 1990, nr 61, s. 6, „Gazeta Częstochowska” 1999, nr 34, s. 10, „Życie Częstochowy” 1970, nr 247, s. 6; – materiały w zbiorach Ośrodka Dokumentacji Dziejów Częstochowy Muzeum Częstochowskiego.

Paweł Michalski