Cygańska z Kowalkowskich Halina

Cygańska z Kowalkowskich Halina, właścicielka ziemska, działaczka społeczna, dobroczynna i patriotyczna. Była córką Józefa Kawalkowskiego. Wraz z mężem, → Józefem Cygańskim zarządzała należącym do rodziny folwarkiem → Kamień koło Częstochowy (obecnie w granicach miasta, w dzielnicy → Wyczerpy-Aniołów). Udzielała się społecznie: współorganizowała kwesty dobroczynne, od maja 1916 z ramienia → Rady Opiekuńczej Powiatu Częstochowskiego była opiekunką ochronki (przedszkola) dla 120 dzieci w Wyczerpach Dolnych. Była także organizatorką i opiekunką kolonii letnich dla dzieci (głównie z rodzin robotniczych) z Częstochowy; wypoczynek odbywał się m.in. w jej rodzinnym majątku. Pełniła też funkcję zastępczyni przewodniczącej (→ Marii Moczydłowskiej) w II kole → Polskiej Macierzy Szkolnej. W 1916 należała do Koła Pomocy dla Maturzystów → Gimnazjum → Towarzystwa Opieki Szkolnej. W sierpniu 1919 weszła w skład Komitetu Niesienia Pomocy Górnoślązakom (później był to → Komitet Obrony Śląska), była też uczestniczką kwest na rzecz Górnego Śląska (sama też składała datki na ten cel).

Jej mężem (od 1897, ślub w Płocku) był Józef Tomasz Cygański.

Encyklopedia powstań śląskich, Opole 1982, s. 224; – „Goniec Częstochowski” 1916, nr 219, s. 3, 1917 (16 II), nr 37, s. 3, 1918, nr 215, s. 3, 1919 (24 VIII), nr 184, s. 4; materiały w zbiorach Ośrodka Dokumentacji Dziejów Częstochowy Muzeum Częstochowskiego.

Juliusz Sętowski